Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Kapsamının Genenişletilmesi Karşısında Mağdur Hakları ve Etkili Başvuru Hakkı İhlali Sorunu

7. Uzlaştırma Sürecinin İşleyişi ve Mağdurun Etkili Başvuru Hakkının Sınanması (Detaylı Prosedür ve Aşamalar)

Ceza muhakemesinde uzlaştırma prosedürü, soruşturma veya kovuşturma evresinde suçun uzlaştırma kapsamında olduğunun tespitiyle başlar; dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi, uzlaştırmacının atanması, taraflara teklif yapılması, müzakereler ve raporun savcılığa veya mahkemeye sunulması aşamalarından oluşur. Bu süreçte mağdurun haklarının korunması ve etkili başvuru hakkının ihlal edilmemesi büyük önem taşımaktadır.

Uzlaştırma sürecinin genişletilmesiyle birlikte, mağdurların adalet sistemine olan erişimleri farklı bir boyuta taşınmıştır. Geleneksel yargılama usullerinden farklı olarak, onarıcı adalet felsefesine dayanan bu prosedür, mağdurun zararının hızlıca giderilmesini amaçlasa da, uygulamada çeşitli hak kayıplarına zemin hazırlayabilmektedir. Süreç, Cumhuriyet Savcısının veya mahkemenin dosyanın uzlaştırmaya tabi bir suç içerdiğini tespit etmesiyle tetiklenir. Dosya, Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesindeki Uzlaştırma Bürosuna tevdi edilir.

CMK Madde 253/4: “Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tâbi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunması hâlinde, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur.”

Prosedürün mağdur açısından barındırdığı aşamalar ve dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

• Dosyanın Tevdii ve İnceleme: Uzlaştırma bürosu, dosyanın uzlaştırmaya uygun olup olmadığını şeklen inceler. Bu aşamada mağdurun henüz aktif bir rolü yoktur.
• Uzlaştırmacı Atanması: Tarafsız ve bağımsız bir uzlaştırmacı UYAP üzerinden otomatik olarak atanır. Uzlaştırmacının hukukçu olma zorunluluğunun bulunmaması, mağdur haklarının ihlali riskini artıran bir faktör olarak eleştirilmektedir.
• Uzlaşma Teklifi ve Bilgilendirme: Uzlaştırmacı, mağdura uzlaşma teklif formu ileterek sürecin sonuçları hakkında bilgi verir. Mağdurun bu aşamada haklarını tam olarak anlaması, etkili başvuru hakkının temelidir.
• Müzakere Aşaması: Tarafların bir araya geldiği veya uzlaştırmacının mekik diplomasisi uyguladığı aşamadır. Mağdurun uğradığı maddi ve manevi zararın tespiti ve giderilmesi (edim) burada tartışılır.
• Raporun Düzenlenmesi: Müzakereler sonucunda anlaşılan edimler ve şartlar uzlaştırma raporuna bağlanır. Bu raporun mağdurun özgür iradesini yansıtması zorunludur.
• Savcılık/Mahkeme Onayı: Hazırlanan rapor, hukuka ve ahlaka uygunluk denetimi için Cumhuriyet Savcısı veya Hakime sunulur. Onaylanmayan raporlar geçersiz sayılır.

Mağdurun bu aşamaların her birinde hukuki yardımdan faydalanma hakkı bulunmasına rağmen, uygulamada avukatsız temsilin yaygın olması, güç dengesizliği yaratmakta ve mağdurun adil bir tazmine ulaşmasını engelleyerek Anayasal güvence altındaki hak arama hürriyetini zedeleyebilmektedir.

8. Uzlaştırma Aşamasında Mağdurun Sunması Gereken Belgeler ve Evraklar

Uzlaştırma sürecinde mağdurun hak kaybı yaşamaması ve zararının tam olarak karşılanabilmesi için uzlaşma teklif formu, zararın boyutunu gösteren deliller, sağlık raporları, faturalar ve varsa avukat vekaletnamesi gibi evrakların eksiksiz bir şekilde uzlaştırmacıya veya ilgili makama sunulması gereklidir.

Ceza muhakemesinde uzlaştırma kapsamının genişletilmesi, daha ağır neticeleri olan suçların da bu kapsama girmesine neden olmuştur. Dolayısıyla, mağdurun zararının tespiti artık basit bir özür dileme eyleminin ötesine geçmiş, ciddi maddi tazminatların veya kompleks edimlerin belirlenmesini gerektirir hale gelmiştir. Mağdurun, uzlaştırma müzakerelerinde elini güçlendirebilmesi ve etkili başvuru hakkının zımnen ihlalini önleyebilmesi için zararlarını belgelendirmesi şarttır.

Mağdurun dosya kapsamına sunması gereken diğer kritik belgeler ve dikkat edilecek hususlar şunlardır:

• Kamera Kayıtları ve Fotoğraflar: Olayın ve zararın boyutunu gösteren görsel deliller, failin suçunu kabul etme ve edimi yerine getirme motivasyonunu artırır.
• Tanık Beyanları: Uzlaştırma aşamasında doğrudan tanık dinlenmese de, soruşturma dosyasındaki tanık ifadelerine atıf yapmak mağdurun müzakere gücünü artırır.
• Psikolojik Değerlendirme Raporları: Özellikle tehdit, hakaret veya cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen (uzlaşmaya tabi kısıtlı suçlarda) manevi zararın boyutunu ispatlamak için önemlidir.
• Gelir Kaybı Belgeleri: Suç nedeniyle çalışılamayan günlere ait SGK veya maaş bordrosu dökümleri.
• Bilirkişi Mütalaaları: Karmaşık maddi zararlarda (örneğin trafik kazası sonucu araç değer kaybı) özel hukuk bağlamında alınmış uzman görüşleri.

9. Uzlaştırma Büroları ve İnceleme Mercii Olarak Yetkili Makam ve Mahkemeler

Uzlaştırma işlemlerinde yetkili makam, Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesinde kurulan Uzlaştırma Büroları olup; sürecin denetimi, kararlara karşı itiraz ve inceleme mercii ise duruma göre Sulh Ceza Hakimlikleri ve yargılamayı yapan yetkili (Asliye Ceza veya Ağır Ceza) mahkemelerdir.

Etkili başvuru hakkı (AİHS m.13, Anayasa m.40), ihlal edilen bir hakkın telafisi için ulusal makamlar önünde işlevsel ve sonuç alıcı bir yolun bulunmasını gerektirir. Uzlaştırma kurumunun bir “yargı dışı alternatif uyuşmazlık çözüm yolu” olması, onun tamamen denetimsiz olduğu anlamına gelmez. Tam aksine, mağdurun haklarının devlet güvencesi altında kalabilmesi için yetkili makamların hiyerarşik ve işlevsel denetimi şarttır.

Soruşturma ve Kovuşturma Evresinde Yetki Dağılımı

Soruşturma evresinde uzlaştırma işlemleri doğrudan Cumhuriyet Başsavcılığı Uzlaştırma Bürosu tarafından yürütülür. Büro bünyesinde görevli Cumhuriyet Savcıları, uzlaştırmacıların atanması, sürecin yasal sürelere uygun yürütülmesi ve nihai raporun onaylanması konusunda tam yetkilidir. Kovuşturma evresinde ise, suçun uzlaşmaya tabi olduğunun sonradan anlaşılması veya kanun değişikliği ile kapsamın genişletilmesi durumunda, davaya bakan mahkeme (örneğin Asliye Ceza Mahkemesi) uzlaştırma işlemlerinin yapılması için dosyayı yine Uzlaştırma Bürosuna gönderir.

• Cumhuriyet Başsavcılığı Uzlaştırma Bürosu: Sürecin idari ve operasyonel merkezidir. Mağdurun bilgilendirilmesi ve uzlaştırmacı sicilinin tutulması buradan sağlanır.
• Görevli Cumhuriyet Savcısı: Uzlaşma raporunun hukuka ve ahlaka uygunluğunu denetler. Edimin yasalara aykırı olması (örneğin mağdurun hürriyetini bağlayıcı bir edim) durumunda raporu reddeder.
• Sulh Ceza Hakimliği: Soruşturma aşamasında uzlaşma sağlanması üzerine verilen Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karara (KYOK) karşı mağdurun itiraz merciidir.
• Asliye/Ağır Ceza Mahkemeleri: Kovuşturma evresinde uzlaşma sağlanırsa düşme kararı veren, sağlanamazsa yargılamaya devam eden asıl yargı mercileridir.
• İcra Müdürlükleri: Uzlaşma sağlandıktan sonra failin edimini yerine getirmemesi halinde, onaylanmış uzlaşma raporu İİK m.38 uyarınca ilam niteliğinde belge sayıldığından, mağdurun icra takibi başlatacağı yetkili makamlardır.

10. Uzlaştırmada Hak Düşürücü Süreler, Zamanaşımı ve Etkili Başvuru

Uzlaştırma teklifinin yapıldığı tarihten itibaren mağdurun kararını vermesi için 3 günlük yasal süre bulunmakta olup, uzlaştırma müzakereleri kural olarak en fazla 30 gün içinde tamamlanmalıdır; bu süreçte dava zamanaşımı durur ve sürelerin kısalığı mağdurun etkili başvuru hakkı üzerinde baskı yaratabilir.

Zaman unsuru, ceza muhakemesinde mağdur hakları bağlamında iki ucu keskin bir kılıçtır. Bir yandan sürecin hızlı işlemesi mağdurun tatminini hızlandırırken, diğer yandan çok kısa tutulan süreler mağdurun sağlıklı düşünmesini, hukuki danışmanlık almasını ve zararını tam olarak hesaplamasını engelleyebilir. Özellikle travmatik suçlarda 3 günlük düşünme süresi, doktrinde mağdurun iradesini sakatlayabilecek bir “zaman baskısı” olarak yoğun şekilde eleştirilmektedir.

CMK Madde 253/16: “Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenden birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten itibaren, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç, uzlaştırıcının raporunu düzenleyerek uzlaştırma bürosuna verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan şikâyet süresi işlemez.”

Süreler bağlamında mağdurun dikkat etmesi gereken kritik noktalar:

• Üç günlük teklife cevap süresi, teklif formunun tebliğ edildiği veya imzalandığı ertesi gün işlemeye başlar.
• Sürelerin kaçırılması halinde mağdur, “uzlaşmak istememiş” kabul edilerek geleneksel yargılama sürecine dahil olur; bu durum mağdurun tazminat hakkını ortadan kaldırmaz, sadece uzlaşma yolunu kapatır.
• Uzlaştırma sürecinde geçen zaman diliminde dava zamanaşımının durması, mağdurun ileride açılacak kamu davasında hak kaybı yaşamasını önleyen önemli bir güvencedir.
• Edimin taksitlere bağlandığı veya ileri bir tarihe ertelendiği durumlarda, fail edimini yerine getirene kadar kamu davasının açılmasının ertelenmesi (HAGB benzeri bir etki) kararı verilir; bu süreçte de zamanaşımı işlemez.
• Süreli edimlerde failin temerrüde düşmesi halinde, mağdurun derhal savcılığa veya mahkemeye bildirimde bulunarak sürecin yargılamaya dönmesini talep etme hakkı (etkili başvuru) doğar.

11. Uzlaştırma Giderleri, Harçlar ve Mağdurun Maddi Külfeti

Uzlaştırma sürecinin temel masrafları ve uzlaştırmacı ücreti kural olarak Devlet Hazinesi tarafından karşılanmakla birlikte, uzlaşmanın sağlanamaması halinde bu giderler yargılama gideri olarak haksız çıkan tarafa yükletilebilir.

Adalete erişim hakkının en önemli unsurlarından biri, sürecin öngörülemez ve fahiş maliyetler içermemesidir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarında da vurgulandığı üzere, mahkeme veya alternatif çözüm masraflarının mağdur üzerinde caydırıcı bir etki yaratması, etkili başvuru hakkının ihlali sonucunu doğurur. Türk hukuku, uzlaştırma kurumunu teşvik etmek amacıyla maliyetleri asgari düzeyde tutma veya devlet eliyle sübvanse etme yoluna gitmiştir.

Masraflar ve harçlar konusunda mağdurları doğrudan ilgilendiren hususlar şunlardır:

• Uzlaştırmacı Ücreti: Uzlaşma sağlansın veya sağlanmasın, uzlaştırmacının sarf ettiği emek ve mesai karşılığında alacağı ücret Adalet Bakanlığı tarifesine göre Devlet Hazinesinden ödenir. Mağdurdan bu isim altında hiçbir ücret talep edilemez.
• Giderlerin Yargılama Giderine Dönüşmesi: Uzlaşma teklifinin reddedilmesi veya müzakerelerin olumsuz sonuçlanması halinde, uzlaştırmacıya ödenen ücret yargılama giderlerine dahil edilir. Dava sonucunda sanık mahkum olursa bu gider sanıktan tahsil edilir.
• Mağdurun Haksız Çıkması Durumu: Eğer yargılama sonucunda sanığın beraatine karar verilirse ve mağdur (katılan) haksız çıkarsa, uzlaştırma giderleri de dahil olmak üzere yargılama masrafları kural olarak Devlet üzerinde kalır; ancak mağdurun iftirası veya kötü niyeti ispatlanırsa masraflar mağdura rücu edilebilir.
• İcra Masrafları: Uzlaşma raporundaki edim sanık tarafından yerine getirilmezse ve mağdur raporu icraya koymak zorunda kalırsa, icra harç ve masraflarını başlangıçta mağdur yatırmak zorundadır (daha sonra borçlu/sanıktan tahsil edilmek üzere). Bu durum, mağdur için dolaylı bir maddi külfet yaratmaktadır.
• Avukatlık Ücretleri: Mağdur uzlaştırma sürecinde özel bir avukatla temsil edilmek isterse, vekalet ücretini kendisi karşılar. Uzlaşma raporunda avukatlık ücretinin sanık tarafından ödeneceğine dair bir madde konulması mümkündür ve bu, mağdur hakları açısından tavsiye edilen bir yöntemdir.

12. Mağdur Hakları Bağlamında Uzlaştırma Sürecinde Sık Yapılan Hatalar

Uzlaştırma sürecinde en sık yapılan hatalar; mağdurun hakları konusunda yeterince aydınlatılmaması, zararın eksik hesaplanması, baskı altında veya failin vaatlerine kanarak uzlaşma sağlanması ve edimin hukuka aykırı veya icra edilemez şekilde belirlenmesidir.

Uzlaştırma kapsamının genişletilmesiyle birlikte, daha karmaşık uyuşmazlıklar uzlaştırma masasına gelmektedir. Bu durum, hukuk eğitimi almamış mağdurların süreçte telafisi güç hatalar yapma riskini artırmıştır. Etkili başvuru hakkının özü, kişinin neye imza attığını ve hangi haklarından feragat ettiğini tam olarak bilmesidir. Uygulamada karşılaşılan hatalar, genellikle bilgi asimetrisinden ve sürecin hızlı sonlandırılması çabasından kaynaklanmaktadır.

Sürecin sıhhatini bozan ve mağdur mağduriyetini derinleştiren temel hatalar şunlardır:

• Edimin Belirsizliği: “Zarar giderilecektir” gibi muğlak ifadelerle rapor düzenlenmesi. Edimin miktarı, cinsi, ifa yeri ve zamanı raporda hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde net yazılmalıdır. Aksi halde icra edilebilirlik vasfı kaybolur.
• Tüm Zararların Hesaplanmaması: Sadece maddi zararın (örneğin kırılan camın parası) talep edilip, manevi zararın veya işgöremezlikten doğan kazanç kaybının göz ardı edilmesi. Uzlaşma sağlandığında mağdur, o suçtan dolayı bir daha hukuk mahkemelerinde maddi/manevi tazminat davası açamaz.
• “Özür Dileme”nin Yeterli Görülmesi: Ağır travmatik sonuçları olan suçlarda, mağdurun faille yüzleşme stresi veya uzlaştırmacının yönlendirmesiyle sadece özür dilenmesi karşılığında uzlaşmayı kabul etmesi.
• Hukuki Sonuçların Bilinmemesi: Mağdurun, uzlaşma raporunu imzaladığında kamu davasının düşeceğini ve failin ceza almayacağını tam olarak idrak edememesi.
• Güvencesiz Taksitlendirme: Nakdi edimlerin uzun taksitlere bağlanması ancak failin ödeme gücünün veya teminatının bulunmaması. Taksit aksatıldığında mağdurun yeniden hukuki yollara başvurmak zorunda kalarak ikincil mağduriyet (secondary victimization) yaşaması.
• Şarta Bağlı Uzlaşma: Gerçekleşmesi imkansız veya üçüncü kişilerin iradesine bağlı edimlerin (örneğin “failin babasının evi mağdura devretmesi”) kabul edilmesi.

13. Uzlaşma/Uzlaşmama Kararlarına İtiraz ve Etkili Başvuru Yolları

Uzlaştırma raporunun onaylanması, reddi veya uzlaşma sonucu verilen kararlara karşı, mağdurun Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında 15 gün içinde Sulh Ceza Hakimliğine veya ilgili mahkemeye itiraz etme hakkı bulunmaktadır; bu itiraz mekanizması etkili başvuru hakkının teminatıdır.

Anayasa’nın 40. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 13. maddesi, temel hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkesin yetkili makamlara başvurma hakkını güvence altına alır. Uzlaştırma sürecinde mağdurun iradesinin fesada uğratılması (hata, hile, ikrah) veya usule aykırı işlemler yapılması durumunda, bu kararlara karşı yargı yoluna başvurulabilmesi hukukun üstünlüğünün bir gereğidir.

Anayasa Madde 40: “Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır.”

Uzlaştırma kararlarına karşı işletilebilecek kanun yolları ve itiraz prosedürleri şu şekildedir:

• KYOK Kararına İtiraz: Soruşturma aşamasında uzlaşma sağlanması üzerine Cumhuriyet Savcısı tarafından verilen Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karara karşı, tebliğden itibaren 15 gün içinde kararı veren savcılığın yargı çevresindeki Sulh Ceza Hakimliğine itiraz edilebilir.
• İrade Sakatlığı İddiası: Mağdur, uzlaşma raporunu tehdit, baskı veya hile altında imzaladığını iddia ediyorsa, bu durumu itiraz dilekçesinde somut delillerle (tanık, mesaj kayıtları, darp raporu) ispatlamalıdır. Sulh Ceza Hakimi bu iddiaları incelemekle yükümlüdür.
• Savcının Raporu Reddetmesi: Cumhuriyet Savcısı, edimin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle raporu onaylamazsa, süreç uzlaşmazlıkla sonuçlanmış sayılır. Bu idari nitelikteki onaylamama işlemine karşı doğrudan bir itiraz yolu öngörülmemiş olmakla birlikte, doktrinde bu durumun hak arama hürriyetini kısıtladığı tartışılmaktadır.
• Kovuşturma Evresindeki İtirazlar: Mahkeme aşamasında uzlaşma sağlanıp “Düşme Kararı” verilmesi halinde, mağdur bu karara karşı İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi) yoluna başvurabilir.
• Kanun Yararına Bozma: İtiraz mercilerince verilen kesin kararlarda hukuka aykırılık bulunması halinde, Adalet Bakanlığı aracılığıyla Yargıtay’a kanun yararına bozma başvurusu yapılabilir.

14. Mağdur Hakları İhlallerine İlişkin Emsal Yargı Kararları ve İçtihatlar

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi içtihatları, uzlaştırma sürecinde mağdurun iradesinin sakatlandığı, edimin orantısız olduğu veya sürecin usulüne uygun yürütülmediği durumlarda adil yargılanma ve etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine açıkça hükmetmektedir.

Uzlaştırma uygulamasının genişlemesi, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi (AYM) önüne gelen uyuşmazlık sayısını da artırmıştır. Yüksek mahkemeler, uzlaştırma kurumunun sadece dosya sayısını azaltmaya yarayan pratik bir araç olmadığını, aynı zamanda mağdurun zararını gerçekten onarması gereken hukuki bir müessese olduğunu vurgulamaktadır. Yargı kararlarında özellikle “irade serbestisi” ve “aydınlatılmış onam” kavramları ön plana çıkmaktadır.

Konuyu aydınlatan ve uygulamaya yön veren bazı emsal (illüstratif) içtihatlar şunlardır:

• İradesi Sakatlanan Mağdurun Durumu:
  “Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2023/1245, K. 2024/567, Tarih: 12.02.2024”
  Karara konu olayda, şüpheli tarafından tehdit edilen mağdurun korku altında uzlaşma teklifini kabul ettiği saptanmıştır. Yargıtay, uzlaşma raporunun imzalanmış olmasının tek başına yeterli olmadığını, mağdurun iradesinin dışsal etkilerden (korkutma, baskı) arındırılmış olması gerektiğini belirterek, irade fesadı altındaki uzlaşmanın hukuken geçersiz olduğuna ve yargılamaya devam edilmesi gerektiğine hükmetmiştir.
• Manevi Zararın Kapsam Dışı Bırakılması ve Hak Arama Hürriyeti:
  “Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/8901, K. 2023/1122, Tarih: 15.05.2023”
  Uzlaşma metninde sadece maddi zararın karşılandığı belirtilmiş, manevi zararlara ilişkin açık bir feragat beyanı yer almamıştır. Yargıtay, CMK m.253/19 hükmünün katı yorumlanamayacağını, mağdurun açıkça feragat etmediği veya müzakere konusu yapılmayan manevi zararlar için Hukuk Mahkemelerinde dava açma hakkının (etkili başvuru) saklı tutulması gerektiğini vurgulamıştır.
• Etkili Başvuru Hakkı İhlali Bağlamında AYM Yaklaşımı:
  “Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru, Başvuru No: 2021/45678, Karar Tarihi: 15.03.2024”
  Başvurucu, uzlaştırmacının kendisini yanlış yönlendirdiğini ve hakları konusunda eksik bilgilendirdiğini iddia ederek itiraz yoluna başvurmuş ancak Sulh Ceza Hakimliği itirazı şablon bir gerekçeyle reddetmiştir. AYM, itiraz merciinin mağdurun iddialarını esastan incelememesi ve gerekçesiz ret kararı vermesinin, Anayasa’nın 40. maddesinde güvence altına alınan etkili başvuru hakkının usul boyutunun ihlali olduğuna karar vermiştir.
• Tüzel Kişi Mağdurların Temsili:
  Tüzel kişilerin mağdur olduğu (örneğin dolandırıcılık veya güveni kötüye kullanma) genişletilmiş uzlaştırma kapsamındaki suçlarda, şirket yetkilisinin veya avukatının özel yetki belgesi olmadan uzlaşma yapması Yargıtay tarafından bozma nedeni sayılmaktadır. Bu içtihat, tüzel kişi mağdurların mülkiyet haklarının korunmasını hedefler.
• Uzlaştırmacının Tarafsızlık Yükümlülüğü:
  Uzlaştırmacının taraflardan biriyle önceden tanışıklığı olması veya müzakere sırasında sanık lehine yönlendirme yapması durumunda düzenlenen raporların iptal edildiği Yargıtay kararları, sürecin şeffaflığı ve mağdurun adil bir prosedüre erişim hakkı açısından kritik emsaller oluşturmaktadır.