Yönetim Kurulu Üyelerinin Ceza Hukuku Sorumluluğu

İçindekiler

• • 1. Yönetim Kurulu Üyelerinin Ceza Hukuku Sorumluluğu Nedir?
  • 2. Yasal Mevzuat ve Hukuki Dayanaklar (TCK, TTK, VUK)
  • 3. Cezai Sorumluluğun Kapsamı ve Muhatapları: Kimler Yargılanabilir?
  • 4. Sorumluluğu Doğuran Temel Şartlar ve Kusur İlkesi
  • 5. Cezai Sorumluluk Gerektiren Başlıca Suç Kategorileri
  • 6. Soruşturma Öncesi Hazırlık ve Tespit Süreci

• • 7. Güveni Kötüye Kullanma ve Dolandırıcılık Suçlarında Prosedür
  • 8. Hileli ve Taksirli İflas Hallerinde Yargılama
  • 9. Vergi Usul Kanunu Kapsamında Kaçakçılık Suçları ve Belgeler
  • 10. Görevli Mahkemeler ve Yetki Kuralları
  • 11. Dava Zamanaşımı Süreleri ve Hak Düşürücü Süreler
  • 12. Savunma Sürecinde Sık Yapılan Hatalar
  • 13. Karara İtiraz, İstinaf ve Temyiz Süreçleri
  • 14. 2024-2025 Dönemi Yasal Değişiklikler ve Güncel Gelişmeler
  • 15. Yöneticiler İçin Pratik Korunma Önerileri ve Risk Yönetimi
  • 16. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
  • 17. Sonuç ve Değerlendirme

“`

Anonim şirketlerde yönetim yetkisi ve temsil gücü, beraberinde ciddi hukuki riskleri de getirmektedir. Ticari hayatın olağan akışı içerisindeki riskler ile suç teşkil eden eylemler arasındaki çizgi, yöneticiler için hayati önem taşır. Yönetim kurulu üyelerinin ceza hukuku sorumluluğu, şirket malvarlığının yönetimi sırasında işlenen fiillerin Türk Ceza Kanunu (TCK), Vergi Usul Kanunu (VUK) veya diğer özel kanunlar kapsamında suç teşkil etmesi durumunda gündeme gelen ve hürriyeti bağlayıcı cezalarla (hapis cezası) sonuçlanabilen en ağır sorumluluk türüdür. Bu makalede, yönetim kurulu üyelerinin hangi durumlarda cezai takibata uğrayabileceklerini, sürecin nasıl işlediğini ve yasal korunma mekanizmalarını detaylıca inceleyeceğiz.

1. Yönetim Kurulu Üyelerinin Ceza Hukuku Sorumluluğu Nedir?

Yönetim kurulu üyelerinin ceza hukuku sorumluluğu, bir şirketin idare ve temsil organında görev yapan kişilerin, görevlerini ifa ederken kanunların suç saydığı fiilleri işlemeleri veya kanunun emrettiği yükümlülükleri yerine getirmemeleri (ihmal) sonucunda şahsen cezalandırılmaları durumudur. Hukuk davalarından (tazminat) farklı olarak, burada şirketin tüzel kişiliği değil, doğrudan eylemi gerçekleştiren veya emri veren gerçek kişi yönetici muhatap alınır.

Ticari hayatta sıkça karıştırılan “hukuki sorumluluk” ile “cezai sorumluluk” kavramları tamamen farklı sonuçlar doğurur. Hukuki sorumlulukta (örneğin TTK m. 553 uyarınca) yönetici şirkete veya pay sahiplerine verdiği zararı maddi olarak tazmin etmekle yükümlüyken; cezai sorumlulukta devletin yaptırım gücü devreye girer ve yönetici hapis veya adli para cezası tehdidi ile karşı karşıya kalır. Türk Ceza Hukuku sisteminde “suçların şahsiliği” ilkesi geçerli olduğundan, şirket tüzel kişiliği suç faili olamaz; ancak şirket adına hareket eden yönetim kurulu üyeleri fail olarak yargılanır.

Bu sorumluluk türü sadece icraat (yapma) fiillerini değil, aynı zamanda ihmal (yapmama) fiillerini de kapsar. Örneğin, şirketin vergi defterlerinin bilerek yanlış tutulması aktif bir suç iken (VUK m. 359), iflasın eşiğindeki bir şirketin iflasının zamanında bildirilmemesi ihmali bir suçtur (TCK m. 179). Ceza hukuku sorumluluğunun kapsamı şu üç ana başlıkta toplanabilir:

• Genel Ceza Yasalarından Doğan Sorumluluk: Türk Ceza Kanunu’nda yer alan güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, belgede sahtecilik gibi suçlar.
• Özel Ceza Yasalarından Doğan Sorumluluk: Vergi Usul Kanunu (kaçakçılık), Çek Kanunu (karşılıksız çek), İcra ve İflas Kanunu (hileli iflas) gibi özel yasalar.
• İdari Ceza Sorumluluğu: Rekabet Kanunu veya SPK mevzuatına aykırılıklar nedeniyle verilen idari para cezaları (kabahatler).

2. Yasal Mevzuat ve Hukuki Dayanaklar (TCK, TTK, VUK)

Yönetim kurulu üyelerinin cezai sorumluluğunun hukuki çerçevesi, tek bir kanunla sınırlı olmayıp, Türk hukuk sistemindeki çeşitli mevzuatların birleşimiyle oluşur. Yöneticilerin eylemleri, ihlal edilen normun niteliğine göre farklı kanun maddeleri uyarınca değerlendirilir.

Temel dayanak noktaları şunlardır:

Türk Ceza Kanunu (5237 Sayılı TCK)

TCK, yöneticilerin en sık karşılaştığı genel suç tiplerini düzenler. Özellikle ekonomik suçlar başlığı altındaki maddeler doğrudan şirket yöneticilerini ilgilendirir:

• Güveni Kötüye Kullanma (TCK m. 155): Yöneticinin, şirketin kendisine tevdi ettiği malvarlığını veya yetkiyi, şirketin zararına ve kendi veya başkasının yararına kullanmasıdır. Nitelikli hali (hizmet nedeniyle) yönetim kurulu üyeleri için geçerlidir ve 1 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası öngörür.
• Dolandırıcılık (TCK m. 157-158): Şirket faaliyetleri sırasında hileli davranışlarla üçüncü kişilerin aldatılarak haksız menfaat temin edilmesidir. Tacir veya şirket yöneticisi sıfatıyla işlenmesi (m. 158/1-h) ağırlaştırıcı sebeptir.
• Özel Belgede Sahtecilik (TCK m. 207) ve Resmi Belgede Sahtecilik (TCK m. 204): Şirket defterleri, bilançolar veya resmi makamlara sunulan belgeler üzerinde yapılan tahrifatlar.

Türk Ticaret Kanunu (6102 Sayılı TTK)

TTK, yönetim kurulu üyelerinin görev ve yetkilerini tanımlarken, bazı özel durumlarda cezai yaptırımlar da öngörmüştür:

• Belgelerin ve Beyanların Kanuna Aykırılığı (TTK m. 549-552): Şirketin kuruluşu veya sermaye artırımı sırasında yanlış beyanda bulunulması.
• Ticari Defterlerle İlgili Suçlar (TTK m. 64 ve m. 562): Defterlerin usulüne uygun tutulmaması, saklanmaması veya denetime sunulmaması durumunda adli para cezaları öngörülür.

[İLGİLİ YAZI: TTK Kapsamında Yönetim Kurulu Üyelerinin Hukuki Sorumluluğu]

Vergi Usul Kanunu (213 Sayılı VUK)

Şirketlerin mali yükümlülükleri açısından en kritik ceza normları VUK m. 359’da düzenlenen “Kaçakçılık Suçları”dır. Sahte fatura düzenlemek (naylon fatura) veya kullanmak, defterleri tahrif etmek veya gizlemek gibi fiiller, 3 yıldan 8 yıla kadar hapis cezası gerektirebilir ve bu suçlarda yönetim kurulu üyeleri doğrudan fail sıfatıyla yargılanabilir.

3. Cezai Sorumluluğun Kapsamı ve Muhatapları: Kimler Yargılanabilir?

Cezai sorumlulukta “fail” kavramı, sadece kağıt üzerinde “Yönetim Kurulu Üyesi” unvanına sahip olanları değil, fiilen yönetim yetkisini kullananları da kapsayacak şekilde geniş yorumlanabilir. Ancak temel kural, suçun şahsiliği ilkesi gereği, suça bizzat iştirak edenlerin sorumlu tutulmasıdır.

Cezai soruşturmalarda muhatap alınabilecek kişiler şunlardır:

Yasal Yönetim Kurulu Üyeleri (De Jure Yöneticiler)

Şirketin ticaret sicilinde kayıtlı, resmi olarak atanmış yönetim kurulu üyeleridir. Kural olarak, şirketin işleyişinden ve yasalara uyumundan bu kişiler sorumludur. Ancak modern ceza hukuku anlayışında, bir yönetim kurulu üyesinin sadece “üye” olması, o şirkette işlenen her suçtan sorumlu olacağı anlamına gelmez. Üyenin, suç teşkil eden fiilde bir katkısının (emir verme, göz yumma, iştirak) veya önleme yükümlülüğünü ihlalinin (ihmal) ispatlanması gerekir.

Fiili Yöneticiler ve Gölge Yöneticiler

Resmi olarak yönetim kurulunda yer almasa da, şirketin stratejik kararlarını perde arkasından yöneten, yönetim kuruluna talimat veren kişiler (örneğin hakim hissedarlar veya görev süresi dolmuş ancak yönetmeye devam edenler) de TCK anlamında “kamu görevlisi gibi” veya “tacir gibi” değerlendirilerek cezai sorumluluğa dahil edilebilirler. Yargıtay, özellikle vergi suçlarında ve dolandırıcılıkta “fiili yönetim” ilkesini dikkate almaktadır.

Müdürler ve Temsilciler

Yönetim kurulu yetkilerinin bir kısmını devrettiği (TTK m. 367 uyarınca) profesyonel yöneticiler veya genel müdürler de kendi yetki alanlarına giren suçlardan dolayı asli fail olarak yargılanabilirler. Yetki devri yapılmışsa, yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu “gözetim eksikliği” noktasına kayabilir, ancak suçun bizzat faili devralan yönetici olur.

4. Sorumluluğu Doğuran Temel Şartlar ve Kusur İlkesi

Bir yönetim kurulu üyesinin cezalandırılabilmesi için, sadece hukuka aykırı bir fiilin varlığı yetmez; aynı zamanda failin “kusurlu” olması gerekir. Ceza hukukunda kusursuz sorumluluk (objektif sorumluluk) istisnai haller dışında kabul edilmez. Yönetim kurulu üyelerinin ceza hukuku sorumluluğu için aşağıdaki şartların bir arada bulunması gerekir:

1. Kanunilik İlkesi ve Tipiklik

İşlenen fiilin, kanunda açıkça suç olarak tanımlanmış olması gerekir (Nullum crimen sine lege). Şirketin zarar etmesi tek başına bir suç değildir; bu zararın, kanunda tanımlanan “güveni kötüye kullanma” veya “dolandırıcılık” gibi bir suç tanımına (tipikliğe) uyması gerekir.

2. Maddi Unsur (İcra veya İhmal)

Yöneticinin suçu oluşturan hareketi bizzat yapması (icra) veya yapması gereken bir hareketi yapmaması (ihmal) gerekir.

Örnek İcra: Şirket kasasından şahsi hesabına para aktarmak.

Örnek İhmal: Şirketin borca batık olduğunu bilmesine rağmen mahkemeye iflas bildiriminde bulunmamak (TCK m. 179/1).

3. Manevi Unsur (Kast ve Taksir)

Yöneticilerin cezai sorumluluğu genellikle “Kast” (bilerek ve isteyerek yapma) unsuruna dayanır.

Kast: Yönetici, fiilin suç olduğunu bilerek ve sonucunu isteyerek hareket etmiştir. Örneğin, sahte fatura düzenlemek kasten işlenen bir suçtur; “bilmiyordum” savunması hayatın olağan akışına aykırıysa kabul görmez.

Olası Kast: Yönetici sonucu doğrudan istemese bile, öngördüğü sonucun gerçekleşmesini kabullenmiştir.

Taksir: Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık. Şirket yönetiminde taksirle işlenen suçlar daha sınırlıdır (örneğin iş kazaları sonucu taksirle yaralama/öldürme – TCK m. 85, 89). Ekonomik suçların çoğu (güveni kötüye kullanma, hileli iflas) ancak kasten işlenebilir.

5. Cezai Sorumluluk Gerektiren Başlıca Suç Kategorileri

Yönetim kurulu üyelerinin karşı karşıya kaldığı suçlamalar genellikle “Beyaz Yaka Suçları” olarak adlandırılan ekonomik suçlar kategorisinde toplanır. Bu suçlar, şirketin faaliyet alanı ve yöneticinin yetki sınırlarına göre çeşitlilik gösterir. Aşağıda en sık karşılaşılan kategoriler detaylandırılmıştır:

• Malvarlığına Karşı Suçlar:
  • Hizmet Nedeniyle Güveni Kötüye Kullanma (TCK 155/2): Şirket mallarını, araçlarını veya paralarını kişisel işler için kullanmak.
  • Hileli İflas (TCK 161): Şirket malvarlığını iflastan önce kaçırmak, gizlemek veya değerini düşük göstermek suretiyle alacaklıları zarara uğratmak.
• Ekonomi, Sanayi ve Ticarete İlişkin Suçlar:
  • İhaleye Fesat Karıştırma (TCK 235): Kamu veya özel sektör ihalelerinde hileli davranışlarla rekabeti engellemek.
  • Ticari Sır, Bankacılık Sırrı veya Müşteri Sırrı Niteliğindeki Bilgi veya Belgelerin Açıklanması (TCK 239): Şirketin veya müşterilerin gizli bilgilerini rakiplere sızdırmak.
• Kamu Güvenine Karşı Suçlar:
  • Belgede Sahtecilik: Şirket karar defterlerinde, bilançolarda veya faturalarda gerçeğe aykırı düzenlemeler yapmak.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Kaynaklı Suçlar:
  • Taksirle Öldürme/Yaralama: İş yerinde gerekli iş güvenliği önlemlerinin (baret, eğitim, koruyucu ekipman vb.) alınmaması sonucu bir işçinin kaza geçirmesi durumunda, işveren vekili sıfatıyla yönetim kurulu üyeleri (veya görevlendirdikleri sorumlu müdürler) TCK 85. madde uyarınca yargılanabilir.

6. Soruşturma Öncesi Hazırlık ve Tespit Süreci

Bir yönetim kurulu üyesi hakkında ceza soruşturmasının başlaması genellikle bir ihbar, şikayet veya denetim raporu ile tetiklenir. Sürecin başlatılması ve ilk adımlar, savunmanın başarısı için kritiktir.

Tespit Kaynakları:

1. Şirket İçi Denetim ve Pay Sahibi Şikayetleri: Şirket ortaklarının veya denetçilerin (Bağımsız Denetim) tespit ettiği usulsüzlükler sonucu Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulması.
2. Vergi Müfettişi Raporları: Vergi incelemeleri sırasında “Vergi Suçu Raporu” düzenlenmesi ve bu raporun savcılığa intikal ettirilmesi (VUK m. 367).
3. MASAK Bildirimleri: Şüpheli para transferlerinin Mali Suçları Araştırma Kurulu tarafından takibe alınması.
4. İflas İdaresi Bildirimleri: İflas eden şirketin işlemlerinde hile tespit edilmesi durumunda iflas dairesinin bildirimi.

İlk Adımlar:

Hakkında soruşturma ihtimali doğan veya ifadeye çağrılan bir yönetim kurulu üyesinin atması gereken ilk adım, karar defterleri, yetki devri belgeleri ve iç yönergeleri güvence altına almaktır. Cezai sorumluluk “şahsi” olduğundan, yöneticinin o tarihte yetkili olup olmadığı, görev dağılımında ilgili birimin kime bağlı olduğu ve imza sirküleri hayati önem taşır. Özellikle “görevden ayrılma” veya “istifa” süreçlerinin ticaret sicilinde tescil ve ilan edilip edilmediği, suç tarihini belirlemede belirleyicidir.

7. Güveni Kötüye Kullanma ve Dolandırıcılık Suçlarında Prosedür

Yönetim kurulu üyelerine yönelik güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık suçlamalarında süreç, genellikle şirket ortaklarının şikayeti, denetim raporları veya kamu kurumlarının ihbarı üzerine Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturma ile başlar. Bu suç tipleri, takibi şikayete bağlı olmayan (nitelikli haller hariç) ve resen araştırılan suçlar kategorisinde olduğundan, şikayetten vazgeçilmesi kamu davasını düşürmez. Prosedür, delillerin toplanması, şüpheli ifadelerinin alınması ve iddianamenin düzenlenmesi aşamalarından oluşur.

Soruşturma aşamasında savcılık makamı, suçun unsurlarının oluşup oluşmadığını tespit etmek amacıyla bilirkişi incelemesine başvurur. Özellikle şirket hesapları, banka hareketleri ve ticari defterler üzerinde yapılan incelemeler, suçun sübutu açısından belirleyicidir. Yönetim kurulu üyesinin “hizmet nedeniyle” bu suçu işlemiş olması, TCK m. 155/2 uyarınca cezayı artıran bir nitelikli haldir.

Bu suç türlerinde yargılama süreci ve ceza aralıkları aşağıdaki tabloda karşılaştırmalı olarak sunulmuştur:

Sürecin sağlıklı yürütülmesi adına yönetim kurulu üyelerinin dikkat etmesi gereken temel prosedürel adımlar şunlardır:

• İfadeye Çağrılma: Savcılık veya kolluk kuvvetleri tarafından ifadeye çağrıldığında, mutlaka avukat nezaretinde gidilmeli ve suçlamanın kapsamı netleştirilmelidir.
• Delil Tespiti: Suçlamaya konu işlemin yapıldığı tarihte yönetimde olup olmadığınızı kanıtlayan Ticaret Sicil Gazetesi kayıtları sunulmalıdır.
• Yetki İtirazı: İlgili işlemin yönetim kurulu kararı ile mi yoksa yetki devri yapılmış bir profesyonel yönetici tarafından mı gerçekleştirildiği ortaya konulmalıdır.
• Bilirkişi Raporuna İtiraz: Dosyaya giren mali raporlarda maddi hata veya eksik değerlendirme varsa, ek rapor talebinde bulunulmalıdır.
• Uzlaşma: Basit güveni kötüye kullanma gibi bazı suçlarda CMK m. 253 uyarınca uzlaşma prosedürü işletilebilir; ancak nitelikli hallerde bu mümkün değildir.

8. Hileli ve Taksirli İflas Hallerinde Yargılama

İflas suçları, şirketin mali durumunun bozulması sürecinde yönetim kurulu üyelerinin kasıtlı veya ihmali davranışlarıyla alacaklıları zarara uğratması durumunda gündeme gelir. Hileli iflas, TCK m. 161 kapsamında ağır bir suç olarak düzenlenmişken, taksirli iflas daha hafif yaptırımlar içerir. Yargılama süreci genellikle ticaret mahkemesinin iflas kararı vermesi veya iflasın ertelenmesi talebinin reddi ile tetiklenir.

Hileli iflas suçunda, yönetim kurulu üyesinin şirketin malvarlığını eksiltmeye yönelik bilinçli eylemleri (mal kaçırma, gizleme, muvazaalı satışlar) araştırılır. Bu suçun oluşması için iflas kararının kesinleşmesi şart değildir; iflas kararının verilmiş olması kovuşturma şartıdır. İlgili kanun maddesi şöyledir:

TCK Madde 161 (Hileli İflas): “Malvarlığını eksiltmeye yönelik hileli tasarruflarda bulunan kişi, bu tasarruflardan önce veya sonra iflasa karar verilmiş olması halinde, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

İflas sürecinde yargılamanın seyrini değiştiren kritik hususlar şunlardır:

• İyiniyet İddiası: Ticari risk kapsamında yapılan yatırımların başarısız olması ile mal kaçırma kastı arasındaki farkın ispatı.
• Zamanlama: Şüpheli işlemlerin, şirketin borca batık hale geldiği dönemde mi yoksa mali durumun sağlam olduğu dönemde mi yapıldığı.
• Defterlerin Durumu: Ticari defterlerin usulüne uygun tutulmaması veya hiç ibraz edilmemesi, hileli iflas karinesini güçlendirir.
• Alacaklıları Zarara Uğratma Kastı: Yapılan işlemin ticari mantığa aykırı olup olmadığı (örneğin, rayiç bedelin çok altında gayrimenkul satışı).
• İflas İdaresi ile İşbirliği: İflas masasına karşı dürüst davranma ve bilgi verme yükümlülüğünün yerine getirilmesi.

9. Vergi Usul Kanunu Kapsamında Kaçakçılık Suçları ve Belgeler

Vergi kaçakçılığı suçları (VUK 359), yönetim kurulu üyeleri için hapis cezası riski en yüksek olan ve sıkça karşılaşılan suç tipidir. Süreç, vergi müfettişinin incelemesi sonucunda “Vergi Suçu Raporu” düzenlemesi ve Vergi Dairesi Başkanlığı’nın mütalaası ile Cumhuriyet Başsavcılığına başvurmasıyla başlar. Burada “naylon fatura” olarak bilinen sahte belge düzenleme veya kullanma fiilleri öne çıkar.

Bu suçlamalarda savunmanın temelini oluşturacak ve mahkemeye sunulması gereken belgeler hayati önem taşır. Eksik belge sunumu, yöneticinin aleyhine sonuçlar doğurabilir. Aşağıda, VUK 359 soruşturmalarında talep edilen ve hazırlanması gereken temel belge listesi yer almaktadır:

Yöneticilerin bu süreçte dikkat etmesi gereken özel durumlar:

• Faturayı düzenleyen firmanın sonradan “kod”a alınması (özel esaslara girmesi), faturayı kullanan şirketin yöneticisini doğrudan suçlu yapmaz; kastın varlığı araştırılmalıdır.
• Defter ve belgelerin yangın, su baskını gibi nedenlerle zayi olması durumunda, 15 gün içinde Ticaret Mahkemesinden “Zayi Belgesi” alınması şarttır. Aksi takdirde “defter gizleme” suçu oluşabilir.
• Yönetim kurulu üyesinin imza yetkisi bulunsa dahi, fiilen şirketin mali işleriyle ilgilenip ilgilenmediği, organizasyon şeması ile ispatlanmalıdır.
• Mali müşavir veya muhasebe müdürünün hatalı işlemlerinden dolayı yönetim kurulunun sorumlu tutulabilmesi için “gözetim ve denetim yükümlülüğünün” ihlali gerekir.

10. Görevli Mahkemeler ve Yetki Kuralları

Yönetim kurulu üyelerinin yargılandığı davalarda görevli mahkeme, isnat edilen suçun ceza üst sınırına göre belirlenir. Genellikle 10 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar Ağır Ceza Mahkemesi’nin, bunun altındaki suçlar ise Asliye Ceza Mahkemesi’nin görev alanına girer. Yetkili mahkeme ise kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir.

Şirket merkezinin bulunduğu yer ile suçun işlendiği yer (örneğin fabrika veya şube) farklı olabilir. Bu durumda suçun işlendiği yer (fiilin icra edildiği yer) esas alınır. İhmali suçlarda ise (örneğin iflasın bildirilmemesi), neticenin gerçekleştiği veya yükümlülüğün yerine getirilmesi gereken yer (şirket merkezi) yetkilidir.

• Asliye Ceza Mahkemesi: Güveni kötüye kullanma (basit), vergi kaçakçılığı (bazı haller), ticari sırrı açıklama, karşılıksız çek gibi davalar burada görülür.
• Ağır Ceza Mahkemesi: Nitelikli dolandırıcılık (TCK 158), hileli iflas (TCK 161), resmi belgede sahtecilik (kamu görevlisi gibi yargılanma durumunda) gibi davalar burada görülür.
• İcra Ceza Mahkemesi: Ticareti terk hükümlerine aykırılık, taahhüdü ihlal gibi İcra İflas Kanunu’ndan doğan özel suçlar burada yargılanır.

11. Dava Zamanaşımı Süreleri ve Hak Düşürücü Süreler

Ceza hukukunda zamanaşımı, devletin cezalandırma yetkisinin belirli bir süre geçmesiyle düşmesi anlamına gelir. Yönetim kurulu üyeleri için işlenen suçun niteliğine göre 8 yıl, 15 yıl veya 20 yıl gibi farklı dava zamanaşımı süreleri söz konusudur. Sürelerin doğru hesaplanması, davanın düşmesiyle sonuçlanabilecek kritik bir savunma argümanıdır.

Dava zamanaşımı süreleri, suçun işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Ancak zincirleme suçlarda son suçun işlendiği tarih, temadi eden (devam eden) suçlarda ise temadinin bittiği tarih esas alınır. VUK kapsamındaki suçlarda zamanaşımı süresi, vergi suçu raporunun düzenlendiği tarih değil, suçun işlendiği (takvim yılını takip eden yılın başı) tarihtir.

12. Savunma Sürecinde Sık Yapılan Hatalar

Yönetim kurulu üyeleri, ceza soruşturmalarıyla karşılaştıklarında panik veya bilgi eksikliği nedeniyle telafisi güç hatalar yapabilmektedir. En sık karşılaşılan hata, “Ben sadece imza attım, içeriğini bilmiyordum” savunmasıdır. Yönetim kurulu üyesi olmak, basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülüğü (TTK m. 18/2) getirdiğinden, bu savunma genellikle mahkemelerce itibar görmez ve hatta kastın varlığına işaret sayılabilir.

Sık yapılan diğer kritik hatalar şunlardır:

• Belge Saklama Yükümlülüğüne Uymamak: Zamanaşımı doldu sanılarak ticari defter ve belgelerin 5 veya 10 yıldan önce imha edilmesi.
• İç Yönerge Olmadan Yetki Devri: TTK m. 367 uyarınca usulüne uygun düzenlenmiş bir iç yönerge olmadan, sadece yönetim kurulu kararı ile yetki devri yapıldığını sanmak ve sorumluluktan kurtulacağını düşünmek.
• Suskunluk Hakkının Yanlış Kullanımı: İfade sırasında maddi gerçekleri açıklamak yerine tamamen susma hakkını kullanmak, bazen şüpheleri artırabilir.
• Tüzel Kişilik Arkasına Sığınmak: “Şirket yaptı, ben şahsen yapmadım” düşüncesiyle ceza hukukundaki şahsi sorumluluğu göz ardı etmek.
• Uzlaşma Fırsatlarını Kaçırmak: Soruşturma aşamasında ön ödeme veya uzlaşma kapsamına giren suçlarda bu yolları tüketmeden dava açılmasına neden olmak.
• Yanlış İkrar: Yöneticinin, şirketi korumak adına kendi yapmadığı bir işlemi üstlenmesi.

13. İtiraz, İstinaf ve Temyiz Süreçleri

Mahkemeler tarafından verilen kararlar nihai olmayıp, kanun yolları açıktır. İlk derece mahkemesinin (Asliye Ceza veya Ağır Ceza) verdiği karara karşı, kararın tefhim (yüze karşı okunma) veya tebliğ tarihinden itibaren genellikle 7 gün içinde İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi) yoluna başvurulabilir. Sürelerin kaçırılması, kararın kesinleşmesine ve cezanın infazına başlanmasına neden olur.

Kanun yolu sürecinde dikkat edilmesi gereken aşamalar:

1. İstinaf Başvurusu: Maddi vakıa denetimi ve hukukilik denetimi yapan Bölge Adliye Mahkemesi’ne (BAM) başvurulur. BAM, delilleri yeniden değerlendirebilir, duruşma açabilir veya kararı bozabilir.
2. Temyiz Başvurusu: İstinaf mahkemesinin kararlarına karşı (belirli ceza miktarlarının üzerindeki suçlarda) Yargıtay’a başvurulur. Yargıtay sadece hukukilik denetimi yapar (kanunun doğru uygulanıp uygulanmadığı).
3. Karar Düzeltme ve Olağanüstü Kanun Yolları: Kesinleşen kararlara karşı Cumhuriyet Başsavcısının itirazı veya kanun yararına bozma yolları saklıdır.

CMK Madde 273: “İstinaf istemi, hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır.”

15. 2024-2025 Dönemi Yasal Değişiklikler ve Güncel Gelişmeler

Yönetim kurulu üyelerinin cezai sorumluluğu alanı, ticari hayatın dijitalleşmesi ve ekonomik suçlarla mücadelenin küresel ölçekte artmasıyla birlikte 2024 ve 2025 yıllarında önemli değişimlere sahne olmuştur. Özellikle Türk Ceza Kanunu ve Vergi Usul Kanunu uygulamalarında, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarını revize ettiği ve yöneticilerin sorumluluk alanını genişlettiği yeni bir döneme girilmiştir.

Bu dönemde öne çıkan en kritik yasal gelişmeler ve yargı eğilimleri şunlardır:

Dijital Varlıklar ve Kripto Düzenlemeleri (SPK ve MASAK)

2024 yılında yürürlüğe giren yeni kripto varlık düzenlemeleri (Sermaye Piyasası Kanunu’ndaki değişiklikler), kripto varlık hizmet sağlayıcılarının (borsalar, saklama hizmetleri) yönetim kurulu üyelerine, “zimmet” ve “izinsiz faaliyet” suçları kapsamında, bankacılık zimmetine benzer ağırlaştırılmış cezai sorumluluklar getirmiştir. Şirket varlıklarının kripto cüzdanlarda tutulması ve bu varlıkların yönetimi sırasında oluşabilecek siber güvenlik zafiyetleri dahi, gerekli önlemlerin alınmaması halinde yöneticilerin “görevi ihmal” veya “bilişim sistemine yetkisiz müdahale” suçlarına iştirakten yargılanmasına neden olabilmektedir.

Vergi Suçlarında “Etkin Pişmanlık” Uygulamasının Genişlemesi

Vergi Usul Kanunu m. 359’da yapılan değişikliklerin yargı kararlarına yansıması 2025 yılında netleşmiştir. Önceki yıllarda vergi kaçakçılığı suçlarında hapis cezası neredeyse kaçınılmazken, yeni dönemde soruşturma veya kovuşturma evresinde vergi borcunun, gecikme faizinin ve cezasının tamamının ödenmesi durumunda hapis cezalarında %50’ye varan indirimler uygulanmaya başlanmıştır. Ancak Yargıtay, bu indirimden faydalanmak için şirket tüzel kişiliğinin ödeme yapmasının yeterli olduğunu kabul etmekle birlikte, “tekerrür” (suçun tekrarı) hallerinde yöneticiler için denetimli serbestlik hükümlerinin uygulanmasını zorlaştıran kararlar almaktadır.

Kişisel Verileri Koruma (KVKK) Kaynaklı Ceza Davaları

Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun idari para cezalarının ötesinde, verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi veya yayılması (TCK m. 136) suçlarında savcılıklar, şirketlerin siber güvenlikten sorumlu yönetim kurulu üyelerini veya bu yetkiyi devralan yöneticileri doğrudan fail olarak soruşturmaya başlamıştır. Özellikle 2025 yılında artan veri ihlalleri sonrası, “veri güvenliğini sağlama yükümlülüğünün kasten ihmali” gerekçesiyle açılan kamu davalarında ciddi bir artış gözlemlenmektedir.

Ticari Sır ve Rekabet İhlallerinde Cezai Boyut

Rekabet Kurumu soruşturmalarının sadece idari para cezası ile sınırlı kalmadığı, “ihaleye fesat karıştırma” (TCK m. 235) suçu unsurlarını taşıyan kartel oluşumlarında, rekabeti engelleyen anlaşmalara imza atan yönetim kurulu üyeleri hakkında savcılıklara suç duyurusunda bulunulması pratiği gelişmiştir.

16. Yöneticiler İçin Pratik Korunma Önerileri ve Risk Yönetimi

Yönetim kurulu üyeliği, yüksek prestijin yanı sıra yüksek risk barındıran bir pozisyondur. Cezai sorumluluktan tamamen kaçınmak mümkün olmasa da, doğru hukuki altyapı ve yönetim stratejileri ile riskler minimize edilebilir. İşte bir yöneticinin, olası bir ceza soruşturmasında kendini koruyabilmesi için hayati önem taşıyan pratik adımlar:

1. Etkin Yetki Devri (TTK m. 367) ve İç Yönerge

Yöneticilerin en güçlü kalkanı, sorumluluğu hukuka uygun şekilde devretmektir. Sadece yönetim kurulu kararı ile yapılan görev dağılımı (örneğin “Finanstan Ahmet Bey sorumludur” demek) ceza hukukunda sizi kurtarmaz. Mutlaka:

• Şirket esas sözleşmesinde yetki devrine izin veren bir madde bulunmalıdır.
• TTK m. 367 uyarınca detaylı bir İç Yönerge hazırlanmalı, tescil ve ilan edilmelidir.
• Bu yönergede, hangi görevlerin kime devredildiği, cezai sorumluluğu doğuracak işlerin (vergi, iş sağlığı güvenliği vb.) kimin yetki alanında olduğu açıkça belirtilmelidir.

Bu yapıldığında, yönetim kurulunun sorumluluğu, devredilen kişinin “seçimi, talimatlandırılması ve gözetimi” ile sınırlı hale gelir.

2. Muhalefet Şerhi (Dissenting Opinion) Kültürü

Yönetim kurulu toplantılarında suç teşkil edebilecek veya şirketi riske atacak bir karara katılmıyorsanız, sadece “Hayır” oyu vermek yetmez. Karar defterine gerekçeli muhalefet şerhi yazdırmanız ve bunu imzalamanız şarttır. Şerh, ileride açılacak bir davada sizin “suç işleme kastınızın olmadığını” ispatlayan en güçlü delildir. “Toplantıya katılmamak” bir çözüm değildir; aksine görevi ihmal olarak yorumlanabilir.

3. Uzman Görüşü ve Hukuki Danışmanlık Almak

Gri alanlarda kalan, yasal olup olmadığından emin olmadığınız işlemlerde (örneğin karmaşık bir vergi planlaması veya ilişkili taraf işlemi), mutlaka yazılı bir hukuk veya mali müşavir görüşü alın. TCK m. 30’da düzenlenen “Hata” (kaçınılmaz hata) hükümlerinden yararlanabilmek için, basiretli bir tacir olarak uzmanına danıştığınızı belgelemeniz gerekir.

4. Yönetici Sorumluluk Sigortası (D&O Insurance)

Her ne kadar sigorta hapis cezasını karşılamasa da, ceza davaları çok maliyetli süreçlerdir. Kapsamlı bir “Yönetici Sorumluluk Sigortası”, yargılama giderlerini, avukatlık ücretlerini ve kefalet bedellerini karşılayarak, savunmanızı en iyi şekilde yapmanıza finansal olanak sağlar.

5. Şahsi ve Şirket Varlıklarını Kesin Çizgilerle Ayırın

Güveni kötüye kullanma suçlamalarının %90’ı, şirket kasasının şahsi cüzdan gibi kullanılmasından kaynaklanır. Şirket kredi kartı ile şahsi tatil harcaması yapmak veya şirketten “avans” adı altında çekilen paraların uzun süre kapatılmaması, doğrudan TCK m. 155 kapsamına girer. Bu tür işlemlerden kaçının.

17. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Yönetim kurulu üyelerinin ceza hukuku sorumluluğu hakkında danışanlarımızın en sık yönelttiği sorular ve uzman cevapları aşağıdadır.

Soru 1: Şirketten istifa edersem geçmişe dönük cezai sorumluluğum biter mi?

Hayır, istifa etmek geçmişte işlenen suçlardan kaynaklanan sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Ceza hukukunda “suç tarihi” esastır. Eğer suç teşkil eden fiil (örneğin sahte fatura kullanımı veya hileli iflas işlemi) sizin yönetim kurulu üyesi olduğunuz ve imza yetkisine sahip olduğunuz dönemde gerçekleşmişse, istifa etmiş olsanız dahi o dönemdeki eylemlerinizden dolayı yargılanırsınız. İstifa sadece, istifa tarihinden sonra işlenen yeni suçlardan sorumlu tutulmamanızı sağlar. Bu nedenle istifanın noter kanalıyla yapılması ve ticaret sicilinde tescil ve ilan edilmesi, tarih ispatı açısından kritiktir.

Soru 2: Yönetim kurulu üyesiyim ama şirkete hiç gitmiyorum, “hatır imzası” attım. Yine de ceza alır mıyım?

Evet, alırsınız ve bu durum oldukça risklidir. Türk hukukunda “hatır yöneticisi” veya “şekli yönetici” kavramı ceza sorumluluğunu kaldırmaz. Kanun, yönetim kurulu üyesi olarak sicilde kayıtlı olan kişiyi yetkili ve sorumlu kabul eder. “Benim haberim yoktu, sadece imza attım” savunması, TCK anlamında kastı kaldırmaz; aksine, gözetim yükümlülüğünün kasten ihlali veya olası kast olarak değerlendirilebilir. Şirketin işlediği suçlardan (özellikle vergi ve karşılıksız çek) resmi kayıtlarda görünen yönetici asli fail olarak sorumludur.

Soru 3: Şirketin vergi borcunu ödememesi nedeniyle hapis cezası alır mıyım?

Vergi borcunu “ödememek” ile “vergi kaçırmak” farklı kavramlardır. Sadece ekonomik nedenlerle vergi borcunu ödeyememek (tahsilat yapılamaması) hapis cezası gerektiren bir suç değildir; bu durumda amme alacaklarının tahsili usulü uygulanır ve şahsi malvarlığınız haczedilebilir. Ancak, vergi ödememek için hileli yollara başvurmak (defter gizlemek, sahte belge düzenlemek, çift defter tutmak gibi) VUK m. 359 kapsamında “Vergi Kaçakçılığı” suçunu oluşturur ve 3 yıldan 8 yıla kadar hapis cezası riski doğurur. Yani borçlu olmak değil, hile yapmak suçtur.

Soru 4: Ceza davası ne kadar sürer ve süreçte yurt dışına çıkabilir miyim?

Türkiye’de ekonomik suçlara bakan Asliye Ceza veya Ağır Ceza mahkemelerindeki yargılamalar, dosyanın kapsamına, sanık sayısına ve bilirkişi incelemelerine bağlı olarak ortalama 2 ila 5 yıl arasında sürebilmektedir (İstinaf ve Yargıtay aşamaları dahil). Soruşturma veya kovuşturma aşamasında, mahkeme tarafından “adli kontrol” tedbiri uygulanmasına karar verilirse yurt dışına çıkış yasağı konulabilir. Özellikle kaçma şüphesinin varlığı veya delillerin karartılma ihtimali olan durumlarda (örneğin hileli iflas veya yüklü miktarda vergi kaçakçılığı), tutuklama veya yurt dışı çıkış yasağı tedbirlerine sıkça başvurulmaktadır.

Soru 5: Şirket müdürü (CEO) varken yönetim kurulu üyesi olarak ben de yargılanır mıyım?

Bu durum, yetki devrinin usulüne uygun yapılıp yapılmadığına bağlıdır. Eğer TTK m. 367 uyarınca düzenlenmiş geçerli bir iç yönerge ile yetkiler (cezai sorumluluk doğuran alanlar dahil) profesyonel müdüre devredilmişse, yönetim kurulu üyesi prensip olarak sorumlu tutulmaz. Ancak, yönetim kurulunun “devredilemez görevleri” (üst gözetim, denetim, organizasyonun belirlenmesi) bulunmaktadır. Eğer yönetici, müdürün suç işlediğini biliyor ve engellemiyorsa veya müdürü seçerken gerekli özeni göstermemişse, iştirak hükümlerine göre veya gözetim eksikliği nedeniyle yargılanabilir. Yetki devri yoksa, müdürle birlikte müşterek fail olarak sorumlu olursunuz.

Soru 6: Vergi suçu işlendiğinde şirketin cezayı ödemesi benim hapis cezamı engeller mi?

Kısmen evet. 2022 yılında yapılan yasal değişiklikle VUK m. 359’a eklenen “etkin pişmanlık” benzeri düzenlemeler sayesinde, vergi suçu raporunda belirtilen vergi aslı, gecikme faizi ve vergi ziyaı cezasının tamamının soruşturma evresinde ödenmesi halinde verilecek hapis cezasında yarı oranında (%50), kovuşturma (dava) evresinde ödenmesi halinde ise üçte bir oranında (%33) indirim yapılır. Bu ödeme hapis cezasını tamamen ortadan kaldırmaz ancak cezanın “Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması” (HAGB) veya paraya çevrilme sınırlarına (2 yıl altı) düşmesini sağlayabilir.

Soru 7: Zamanaşımı süresi dolduktan sonra dava açılabilir mi?

Hayır, dava zamanaşımı süresi dolduktan sonra devletin cezalandırma yetkisi düşer ve dava açılamaz; açılmışsa düşme kararı verilir. Yönetim kurulu üyeleri için en kritik zamanaşımı süreleri; Vergi Kaçakçılığı (VUK 359) ve Nitelikli Dolandırıcılık suçlarında 15 yıl, Basit Güveni Kötüye Kullanma suçunda 8 yıldır. Ancak bu süreler, suçun işlendiği tarihten itibaren başlar ve savcılık ifadesi, iddianame düzenlenmesi gibi işlemlerle “kesilerek” uzayabilir (uzamış zamanaşımı). Bu nedenle sürenin dolup dolmadığı teknik bir hesaplama gerektirir.

18. Sonuç ve Değerlendirme

Yönetim kurulu üyelerinin ceza hukuku sorumluluğu, anonim şirketler hukukunun en hassas ve sonuçları en ağır olan alanıdır. Şirket tüzel kişiliğinin sağladığı koruma kalkanı, suç teşkil eden fiiller söz konusu olduğunda ortadan kalkmakta ve yöneticiler kişisel hürriyetlerini bağlayıcı yaptırımlarla yüzleşmektedir. Makalemiz boyunca detaylandırdığımız üzere, TCK, TTK ve VUK üçgeninde şekillenen bu sorumluluk rejimi, yöneticilerin sadece “işini iyi yapmasını” değil, aynı zamanda “işini hukuka uygun yapmasını ve belgelemesini” zorunlu kılmaktadır.

Özetle yöneticilerin dikkat etmesi gereken temel çıkarımlar şunlardır:

• Sorumluluk şahsidir; “şirket politikası” savunması suç işlemeyi meşrulaştırmaz.
• Yetki devri, cezai sorumluluktan korunmanın en etkili hukuki aracıdır, ancak usulüne uygun (iç yönerge ile) yapılmalıdır.
• Vergi ve iflas suçları, teknik incelemeye dayalıdır ve savunma stratejisi uzmanlık gerektirir.
• İstifa etmek geçmiş sorumluluğu silmez, ancak gelecekteki riskleri durdurur.
• Muhalefet şerhi ve karar defterlerinin düzenli tutulması, “kastın yokluğu” savunmasının temel taşıdır.

Cezai bir soruşturma ile karşılaşıldığında, sürecin ilk aşamasında (ifade öncesi) profesyonel destek almak, davanın seyrini değiştirebilir. Unutulmamalıdır ki, ceza hukukunda yapılan usul hatalarının telafisi zordur.