Arabuluculuk Zorunlu Davalar Listesi 2026 Hangi Davalar Kapsam Dışı?
İçindekiler
- 1. Zorunlu Arabuluculuk Nedir? 2026 İtibarıyla Kapsamı
- 2. Arabuluculuğun Hukuki Dayanağı ve Yasal Mevzuat
- 3. 2026 Yılı Zorunlu Arabuluculuk Davalar Listesi
- 4. Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı Dışında Kalan Davalar (İstisnalar)
- 5. Kimler Arabuluculuğa Başvurabilir? Taraf Ehliyeti ve Temsil
- 6. Dava Şartı Arabuluculuk Sürecini Başlatma Koşulları
- 7. UYAP Üzerinden ve Adliyeden Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?
- 8. Arabuluculuk Sürecinde Gerekli Belgeler ve Evraklar
- 9. Yetkili Arabuluculuk Bürosu ve Görevli Mahkemeler
- 10. 2026 Yılı Arabuluculuk Süreleri ve Zamanaşımı Etkisi
- 11. Arabuluculuk Ücretleri, Masraflar ve Adli Yardım (2026 Tarifesi)
- 12. Arabuluculuk Toplantılarına Katılmamanın Hukuki Sonuçları ve Sık Yapılan Hatalar
- 13. Arabuluculuk Son Tutanağına İtiraz ve İptal Davası
- 14. Emsal Yargıtay Kararları Işığında Arabuluculuk İçtihatları
- 15. 2025-2026 Arabuluculuk Mevzuatındaki Güncel Gelişmeler
- 16. Avukatlar ve Vatandaşlar İçin Pratik Arabuluculuk Önerileri
- 17. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- 18. Sonuç ve Değerlendirme
Türk hukuk sisteminde uyuşmazlıkların mahkemeye intikal etmeden, daha hızlı, ekonomik ve barışçıl yöntemlerle çözülmesi amacıyla getirilen alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri, 2026 yılı itibarıyla adalet sisteminin omurgalarından biri haline gelmiştir. Arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 yılında güncellenen parasal sınırlar, genişletilen kapsamlar ve Yargıtay içtihatlarıyla şekillenerek hukuki süreçlerin en kritik başlangıç noktası olmuştur. Dava açmadan önce doğru mahkemeye ve doğru uyuşmazlık türüne göre arabuluculuğa başvurulmaması, davanın “dava şartı yokluğu” nedeniyle usulden reddedilmesi gibi ağır hukuki sonuçlar doğurmaktadır.
Bu kapsamlı rehberde, 2026 yılı güncel mevzuatı ışığında hangi davaların dava şartı (zorunlu) arabuluculuk kapsamında olduğunu, arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 hangi davalar kapsam dışı sorusunun yanıtını, başvuru süreçlerini ve tarafların haklarını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz. İster alacağını tahsil etmek isteyen bir işçi veya işveren, ister kiracısını tahliye etmek isteyen bir mülk sahibi olun, bu rehber size hukuki sürecinizin ilk ve en önemli adımında yol gösterecektir.
1. Zorunlu Arabuluculuk Nedir? 2026 İtibarıyla Kapsamı
Zorunlu arabuluculuk (dava şartı arabuluculuk), kanun koyucu tarafından belirlenen spesifik uyuşmazlık türlerinde, tarafların mahkemede dava açmadan önce resmi olarak görevlendirilmiş tarafsız bir arabulucuya başvurmalarını zorunlu kılan hukuki bir ön şarttır. 2026 yılı itibarıyla işçi-işveren uyuşmazlıkları, ticari davalar, tüketici ihtilafları, kira tespit ve tahliye davaları ile kat mülkiyetinden doğan davalar bu kapsamdadır.
Alternatif Uyuşmazlık Çözümü (ADR) felsefesine dayanan bu sistem, mahkemelerin iş yükünü hafifletmeyi ve tarafların kendi çözümlerini kendilerinin üretmesini hedefler. Türk Hukukunda arabuluculuk genel olarak ikiye ayrılır:
- İhtiyari Arabuluculuk: Tarafların, üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri her türlü özel hukuk uyuşmazlığında tamamen kendi istekleriyle başvurdukları yöntemdir. Kanuni bir zorunluluk yoktur.
- Zorunlu (Dava Şartı) Arabuluculuk: Kanunun açıkça belirlediği alanlarda, dava açabilmenin “ön şartı” olarak arabulucuya gidilmesidir. Arabulucuya gidilmeden doğrudan dava açılması halinde mahkeme, davayı esasa girmeden Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 114 ve 115 uyarınca usulden reddeder.
2026 itibarıyla kapsamın temel mantığı, “parasal bir talebe dayanan veya tazminat odaklı” uyuşmazlıkların taraflar arasında müzakere edilebilir olduğu varsayımıdır. Özellikle 1 Eylül 2023 tarihinde yürürlüğe giren ve takip eden yıllarda yerleşen düzenlemelerle kira uyuşmazlıkları ve komşuluk hukuku gibi alanların da zorunlu arabuluculuğa entegre edilmesi, sistemin etki alanını toplumun hemen her kesimine yaymıştır. [İLGİLİ YAZI: Arabuluculuk Nedir, Süreç Nasıl İşler?]
2. Arabuluculuğun Hukuki Dayanağı ve Yasal Mevzuat
Türk hukukunda zorunlu arabuluculuğun temel dayanağı 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (HUAK)‘dur. Bunun yanı sıra özel kanunlarda yer alan hükümlerle (Örn: İş Kanunu m.3, TTK m.5/A, TKHK m.73/A) uyuşmazlık türlerine göre özel dava şartı arabuluculuk kuralları tesis edilmiştir.
Arabuluculuk sisteminin Türk yargısına entegrasyonu tarihsel bir silsile izlemiş ve her yeni yasama yılında kapsamı genişletilmiştir. Sistemin yasal altyapısını oluşturan temel kanunlar şunlardır:
Temel ve Özel Kanunlardaki Düzenlemeler
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu: Sistemin temelini, arabulucunun niteliklerini, etik kurallarını ve sürecin genel usulünü düzenler. Bu kanuna eklenen 18/A maddesi, dava şartı arabuluculuğun temel usul hükümlerini barındırır.
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (Madde 3): 1 Ocak 2018’de yürürlüğe girerek işçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıkları (kıdem, ihbar, fazla mesai, işe iade vb.) zorunlu hale getiren ilk sektörel düzenlemedir.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (Madde 5/A): 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girerek, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda arabuluculuğu zorunlu kılmıştır.
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (Madde 73/A): 28 Temmuz 2020’de yürürlüğe giren bu düzenleme ile tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıkların büyük bir kısmı dava şartı kapsamına alınmıştır.
- 7445 sayılı Kanun (İcra ve İflas Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun): 1 Eylül 2023 itibarıyla kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, kat mülkiyeti uyuşmazlıkları, ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davaları ve tarımsal üretim sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkları zorunlu arabuluculuk kapsamına dahil eden devrim niteliğinde bir düzenlemedir.
Bu yasal zemin, arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 çerçevesini oluşturan en güçlü mimaridir. Mahkemeler, önlerine gelen dosyalarda öncelikle Özel Kanun -> 6325 Sayılı Kanun -> Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) sıralamasıyla normlar hiyerarşisini ve usul hükümlerini uygularlar.
3. 2026 Yılı Zorunlu Arabuluculuk Davalar Listesi
2026 yılında zorunlu arabuluculuk davalar listesi; iş hukuku uyuşmazlıklarını (kıdem tazminatı, işe iade), ticari ihtilafları (ticari satımdan doğan alacaklar), tüketici uyuşmazlıklarını ve taşınmaz hukukuna dair kira tespit, tahliye ile ortaklığın giderilmesi davalarını eksiksiz olarak kapsar.
Dava açmadan önce Adliye Arabuluculuk Bürolarına başvurulması gereken uyuşmazlıkların detaylı listesi, mahkemelerin görev alanlarına göre şu şekilde kategorize edilmektedir:
A. İş Hukuku Uyuşmazlıkları
Bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalar dava şartına tabidir. 2026 yılı itibarıyla iş mahkemelerinde en çok arabuluculuğa giden konular şunlardır:
- Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı talepleri
- Fazla çalışma (mesai) ücreti alacakları
- Yıllık ücretli izin alacağı, hafta tatili ve ulusal bayram/genel tatil (UBGT) ücretleri
- İşe iade davaları (Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır)
- Kötüniyet tazminatı ve sendikal tazminat talepleri
- İşçinin haklı nedenle derhal feshinden kaynaklanan alacaklar
B. Ticari Uyuşmazlıklar
TTK m.5/A uyarınca, konusu “bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri” ticari dava sayıldıkları takdirde zorunlu arabuluculuğa tabidir:
- Her iki tarafın da ticari işletmesini ilgilendiren haksız fiillerden doğan tazminat davaları
- Şirketler hukuku, kıymetli evrak hukuku (bono, poliçe, çek) kaynaklı menfi tespit veya alacak davaları (İstisnalara dikkat edilmelidir)
- Banka ve finans kurumları ile tacirler arasındaki kredi sözleşmesi uyuşmazlıkları
- Ticari satım, taşıma, sigorta ve acentelik sözleşmelerinden doğan alacak davaları
C. Tüketici Uyuşmazlıkları
Tüketici mahkemelerinin görev alanına giren ve 2026 yılı için belirlenen Tüketici Hakem Heyeti parasal sınırının üzerinde olan uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır:
- Ayıplı mal veya hizmetten kaynaklanan bedel iadesi veya tazminat davaları
- Konut finansmanı ve tüketici kredisi sözleşmelerinden doğan ihtilaflar
- Devremülk ve paket tur sözleşmelerine ilişkin itirazlar
D. Taşınmaz ve Kira Hukuku Uyuşmazlıkları
Toplumsal gerilimi azaltmak amacıyla sisteme sonradan eklenen ve 2026’da büyük bir iş yükünü sırtlayan davalar şunlardır:
- Kiralananın tahliyesi davaları (İhtiyaç nedeniyle, 10 yıllık süre, tahliye taahhütnamesi vb.)
- Kira bedelinin tespiti ve kira uyarlama davaları
- Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan kaynaklanan uyuşmazlıklar (Aidat alacakları, yönetim planı ihlalleri)
- Komşuluk hukukundan kaynaklanan ihtilaflar
- Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması (Ortaklığın giderilmesi / İzale-i Şüyu) davaları
[İLGİLİ YAZI: Kira Tespit Davasında Arabuluculuk Süreci ve Şartları]
4. Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı Dışında Kalan Davalar (İstisnalar)
Arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 hangi davalar kapsam dışı sorusunun yanıtı; kamu düzenini ilgilendiren davalar, nüfus kayıtları, aile içi şiddet iddiaları içeren uyuşmazlıklar, iş kazası ile meslek hastalığından doğan tazminat davaları ve Tüketici Hakem Heyetinin parasal sınırları içinde kalan ihtilaflardır.
Bir uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olmaması veya kanunla açıkça kapsam dışı bırakılması halinde taraflar arabulucuya gitmek zorunda değildir (ve bazı durumlarda ihtiyari olarak dahi gidemezler). 2026 itibarıyla kesin olarak kapsam dışı bırakılan davalar şunlardır:
İş Hukukundaki İstisnalar
- İş Kazası ve Meslek Hastalığı Davaları: İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları (7036 s. Kanun m.3/3) kesinlikle zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir. Doğrudan mahkemeye başvurulur.
- Hizmet Tespiti Davaları: SGK primlerinin eksik yatırılması veya sigortasız çalıştırılma iddiasıyla açılan ve Sosyal Güvenlik Kurumunu da ilgilendiren tespit davaları kamu düzenine ilişkindir, arabuluculuğa tabi değildir.
Ticari ve Medeni Hukuktaki İstisnalar
- Aile Hukuku (Kamu Düzeni İlgilendiren Kısmı): Boşanma, velayet, vesayet, soybağının reddi gibi uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir. (Ancak boşanma gerçekleştikten sonraki mal rejiminin tasfiyesi ihtiyari arabuluculuğa elverişlidir).
- Nüfus Davaları: İsim tashihi, yaş düzeltme gibi çekişmesiz yargı işleri.
- İhtiyati Haciz ve İhtiyati Tedbir Talepleri: Davadan önce veya dava sırasında talep edilen geçici hukuki koruma önlemleri için arabulucuya gitme zorunluluğu yoktur.
- Çekişmesiz Yargı İşleri: Veraset ilamı (Mirasçılık belgesi) alınması gibi karşı tarafın (husumetin) bulunmadığı davalar.
Tüketici Hukukundaki İstisnalar
- Tüketici Hakem Heyeti Sınırı Altındaki Uyuşmazlıklar: Her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan yeniden değerleme oranına göre belirlenen limitin altında kalan tüketici uyuşmazlıklarında doğrudan Tüketici Hakem Heyetine başvurulması zorunludur, buralarda arabuluculuk dava şartı aranmaz.
- Tüketici Örgütleri ve Kamu Kurumları Tarafından Açılan Davalar: Genel tüketici kitlesini ilgilendiren haksız ticari uygulamalara karşı açılan davalar.
5. Kimler Arabuluculuğa Başvurabilir? Taraf Ehliyeti ve Temsil
Uyuşmazlığın tarafı olan ve hukuken fiil ehliyetine sahip her gerçek veya tüzel kişi arabuluculuğa bizzat başvurabilir. Ayrıca, taraflar süreci baroya kayıtlı bir avukat aracılığıyla (özel yetki içeren vekaletname ile) veya tüzel kişiler adına yetkili kanuni temsilcileri vasıtasıyla yürütebilirler.
Arabuluculuk sürecinin hukuki geçerliliği, masaya oturan kişilerin anlaşma yapma, feragat etme ve sulh olma haklarına (tasarruf yetkisine) sahip olmasına bağlıdır. Temsil ve ehliyet konularında 2026 yılı uygulamaları çerçevesinde şu hususlara dikkat edilmelidir:
Gerçek Kişilerde Temsil
Tam ehliyetli (18 yaşını doldurmuş ve kısıtlı olmayan) her birey sürece bizzat katılabilir. Eğer birey kendini bir avukat ile temsil ettirecekse, noterde düzenlenen vekaletnamede HMK m.74 gereği “arabuluculuğa başvurmaya, arabuluculuk sürecini yürütmeye ve sulh olmaya” dair özel yetki bulunması zorunludur. Küçüklük veya kısıtlılık durumunda (Örn: velayet altındaki bir çocuk adına iş kazası tazminatı hariç başka bir alacak davası), kanuni temsilci (veli veya vasi) sürece katılır.
Tüzel Kişilerde (Şirketlerde) Temsil
Şirketleri arabuluculuk sürecinde temsil edecek kişilerin belirlenmesi kritik bir usul kuralıdır:
- Şirket Yetkilisi (Müdür/Yönetim Kurulu Üyesi): Güncel ticaret sicil tasdiknamesi ve imza sirküleri ile şirketi temsile yetkili olduğu açıkça belli olan kişiler katılabilir.
- Çalışan Temsilcisi: HUAK madde 15/6 uyarınca, tüzel kişiler sadece arabuluculuk sürecine katılmak ve anlaşma yapmak üzere, kendi bünyelerinde çalışan bir işçiyi yazılı bir “Yetki Belgesi” ile görevlendirebilirler. Bu, şirket avukatı tutmadan süreci kendi insan kaynakları uzmanıyla yürütmek isteyen şirketler için önemlidir.
- Şirket Avukatı: Şirket tüzel kişiliğini temsilen, yetkili vekaletname ile avukatlar sürece katılabilir.
Sürece vekil veya temsilci aracılığıyla katılınması halinde, arabulucu ilk toplantıda temsil belgelerini (vekaletname, yetki belgesi, imza sirküleri) incelemek ve tutanağa eklemekle yükümlüdür. Temsil yetkisindeki bir eksiklik, arabuluculuk son tutanağının iptaline ve davanın reddine yol açabilir. [İLGİLİ YAZI: Arabuluculuk Sürecinde Avukatla Temsilin Önemi]
6. Dava Şartı Arabuluculuk Sürecini Başlatma Koşulları
Dava şartı arabuluculuk sürecini başlatmak için, uyuşmazlığın zorunlu arabuluculuk kapsamında olması, yetkili adliyenin arabuluculuk bürosuna veya UYAP sistemi üzerinden doğru formlar ve evraklarla (başvuru formu, kimlik, vekaletname) eksiksiz başvuru yapılması şarttır.
Hukuki sürecin hatasız bir şekilde tetiklenmesi için başvuru aşamasının titizlikle yürütülmesi gerekir. Usulüne uygun yapılmayan bir başvuru, zamanaşımı sürelerini kesmeyeceği gibi ileride açılacak davanın selameti açısından da risk oluşturur.
Başvuru Öncesi Hazırlık ve Husumet (Karşı Taraf) Tespiti
Arabuluculuğa başvurmadan önce yapılması gereken en önemli işlem, husumetin doğru yönlendirilmesidir. Yani, talebinizin yasal muhatabı kimse (gerçek kişi, şirket, alt işveren-asıl işveren vb.), arabuluculuk başvuru formuna “Karşı Taraf” olarak o kişi veya kurumların eksiksiz ve doğru vergi/TC kimlik numaraları, unvanları ve tebligat adresleri ile yazılması gerekir. Örneğin, hem alt işveren hem de asıl işveren varsa, davanın her ikisine birden açılabilmesi için arabuluculuk aşamasında da her ikisinin birden taraf olarak eklenmesi zorunludur.
Başvurunun Şekli ve İçeriği
Başvurular standart formlar üzerinden yapılır. Bu formda şu bilgilerin mutlak surette doğru olması gerekir:
- Başvuru Konusu: Uyuşmazlığın türü (İşçi-İşveren, Ticari, Tüketici, Kira vs.) doğru seçilmelidir. Yanlış büroya veya yanlış türe yapılan başvuru süreci sakatlayabilir.
- Taleplerin Belirtilmesi: İş davalarında örneğin “kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin”, kira davalarında “tahliye ve kira alacağı” gibi talepler formda seçilmeli veya açıkça yazılmalıdır. Arabuluculuk son tutanağında yer almayan bir alacak kalemi için mahkemede dava açılamaz. Mahkeme, sadece arabuluculuk tutanağında “anlaşılamayan” kalemler üzerinden yargılama yapar.
- İletişim Bilgilerinin Güncelliği: Arabulucunun karşı tarafa ulaşabilmesi için beyan edilen telefon numarası ve KEP (Kayıtlı Elektronik Posta) / UETS adreslerinin doğruluğu sürecin hızını doğrudan etkiler.
Başvuru yapıldıktan sonra sistem sıradaki (tevzi) uygun bir arabulucuyu otomatik olarak atar. Atama yapıldıktan sonra arabulucu, taraflarla iletişime geçerek süreci başlatır ve ilk toplantı tarihini belirler.
7. UYAP Üzerinden ve Adliyeden Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?
Arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 kapsamına giren uyuşmazlıklarda süreci başlatmak için başvuru, fiziki olarak adliyelerdeki Arabuluculuk Bürolarına yapılabileceği gibi, e-Devlet şifresi veya elektronik imza ile UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) üzerinden çevrimiçi olarak da gerçekleştirilebilir. Doğru ve eksiksiz bir başvuru, sürecin yasal süresinde tamamlanması ve ileride açılacak olası bir davada usulden red kararı alınmaması için hayati önem taşır.
Teknolojinin yargı sistemine entegrasyonu sayesinde 2026 yılında başvuruların büyük bir çoğunluğu dijital ortamda yapılmaktadır. Başvuru yöntemleri ve izlenmesi gereken adımlar detaylı olarak aşağıda sıralanmıştır:
UYAP Üzerinden Çevrimiçi Başvuru Adımları
- Sisteme giriş için UYAP Vatandaş veya UYAP Avukat portalına e-imza, m-imza veya e-Devlet şifresi ile erişim sağlanır.
- Sol menüde yer alan “Arabuluculuk İşlemleri” veya “Başvuru İşlemleri” sekmesine tıklanır.
- “Arabuluculuk Başvurusu Yap” butonu seçilerek yeni bir dosya oluşturma ekranına geçilir.
- Uyuşmazlık türü (İş, Ticari, Tüketici, Kira vb.) açılır listeden doğru ve eksiksiz bir şekilde seçilir.
- Başvurucu (taraf veya vekil) bilgileri sistemden otomatik çekilir, güncel iletişim (telefon, e-posta, UETS) bilgileri mutlaka kontrol edilir.
- Karşı tarafın (husumet yöneltilen kişi/kurum) TC Kimlik Numarası, Vergi Kimlik Numarası, unvanı ve tebligata yarar açık adresi sisteme girilir.
- Talep konuları (örn. kıdem tazminatı, tahliye, bedel iadesi) ilgili kutucuklara yazılır veya önceden hazırlanan başvuru dilekçesi UDF (UYAP Doküman Formatı) formatında e-imzalı olarak sisteme yüklenir.
- İşlem onaylandıktan sonra sistem, başvuruya bir tevzi numarası verir ve yetkili arabulucu atamasını otomatik olarak gerçekleştirir.
Adliyeden (Fiziki) Başvuru Adımları
- Yetkili adliyenin (yetki kuralları 9. bölümde açıklanmıştır) Arabuluculuk Bürosuna bizzat veya yetkili temsilci/avukat aracılığıyla gidilir.
- Bürodan temin edilecek standart “Arabuluculuk Başvuru Formu” tükenmez kalemle ve okunaklı bir şekilde doldurulur.
- Formda uyuşmazlığın konusu ve tarafların iletişim bilgileri eksiksiz yer almalıdır.
- Kimlik fotokopisi (avukatlar için baro kimliği ve vekaletname) forma eklenir.
- Başvuru büro personeline teslim edilir; personel evrakı UYAP’a tarar ve başvurucuya üzerinde dosya numarası bulunan bir “Başvuru Alındı Belgesi” verir.
8. Arabuluculuk Sürecinde Gerekli Belgeler ve Evraklar
Arabuluculuk sürecinde gerekli belgeler; başvuruyu yapan kişinin hukuki statüsüne (gerçek kişi, tüzel kişi, vekil) ve uyuşmazlığın türüne göre değişiklik gösterir. Dava şartı olan arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 hangi davalar kapsam dışı olursa olsun, kapsama giren her dosyada taraf ehliyetini ve temsil yetkisini ispatlayan belgelerin arabulucuya sunulması yasal bir zorunluluktur.
Arabulucu, ilk toplantıda tarafların kimlik ve temsil belgelerini incelemekle yükümlüdür. Eksik belge ile yürütülen süreçler, ileride mahkeme aşamasında “temsil yetkisi yokluğu” sebebiyle davanın reddine yol açabilir. Aşağıdaki tabloda tarafların statüsüne göre hazırlaması gereken belgeler detaylandırılmıştır:
| Taraf Statüsü | Başvuru Aşamasında Gerekli Belgeler | Toplantı Aşamasında (Arabulucuya Sunulacak) Belgeler |
|---|---|---|
| Gerçek Kişiler (Bireyler) | Kimlik belgesi (Nüfus Cüzdanı/TCKK), Doldurulmuş Başvuru Formu | Orijinal kimlik belgesinin ibrazı, (varsa) uyuşmazlığa dair sözleşme, ihtarname vb. temel dayanak belgeleri. |
| Tüzel Kişiler (Şirketler vb.) | Vergi levhası bilgisi, Şirket unvanı ve iletişim bilgileri | Güncel Ticaret Sicil Tasdiknamesi, İmza Sirküleri, Şirketi temsile yetkili olunduğunu gösterir belge. |
| Tüzel Kişi Çalışan Temsilcisi | Şirket temel bilgileri | HUAK m.15/6 uyarınca düzenlenmiş yazılı “Yetki Belgesi”, çalışanın SGK hizmet dökümü veya bordrosu, şirketin imza sirküleri. |
| Avukatlar (Vekiller) | Baro kimlik fotokopisi, Vekaletname örneği | “Arabuluculuğa başvurmaya, süreci yürütmeye, sulh olmaya” dair özel yetki içeren noter onaylı vekaletname aslı veya e-imzalı sureti. |
Sürece Katkı Sağlayan Destekleyici Evraklar
Arabuluculuk bir ispat veya yargılama makamı olmamakla birlikte, müzakerelerin sağlıklı yürütülmesi için tarafların iddialarını destekleyici belgeleri yanlarında bulundurmaları faydalıdır:
- İşçi-işveren uyuşmazlıklarında: Hizmet dökümü, maaş bordroları, fesih bildirimi, ihtarname.
- Ticari uyuşmazlıklarda: Cari hesap ekstreleri, faturalar, sözleşmeler, teslim-tesellüm tutanakları.
- Kira uyuşmazlıklarında: Kira sözleşmesi, banka dekontları, tapu kaydı, (varsa) tahliye taahhütnamesi.
- Tüketici uyuşmazlıklarında: Fatura, garanti belgesi, servis fişi, sözleşme örneği.
- Ortaklığın giderilmesi davalarında: Veraset ilamı (mirasçılık belgesi), tapu kayıt örneği.
9. Yetkili Arabuluculuk Bürosu ve Görevli Mahkemeler
Zorunlu arabuluculukta yetkili büro, uyuşmazlığın konusuna göre Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve özel kanunlarda belirtilen kesin veya genel yetki kurallarına göre belirlenen adliye arabuluculuk bürosudur. Yetkisiz bir büroya başvuru yapılması, karşı tarafın yetki itirazında bulunması halinde sürecin iptaline ve zaman kaybına neden olabilir.
Arabuluculukta yetki kuralı, mahkemelerdeki yetki kuralları ile paralellik gösterir. Bu durum kanunda açıkça şu şekilde ifade edilmiştir:
6325 Sayılı HUAK Madde 18/A-7: “Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından sonra, başvuran taraf, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna başvurabileceği gibi, uyuşmazlığın konusuna göre görevli mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna da başvurabilir. Arabulucu, yetkilendirmeyi takiben en kısa sürede taraflarla iletişime geçer. Taraflardan biri yetki itirazında bulunabilir. Bu itiraz, arabulucu tarafından en geç on beş gün içinde karara bağlanmak üzere yetkili sulh hukuk mahkemesine gönderilir.”
Farklı dava türlerine göre başvurulması gereken yetkili bürolar şu şekilde özetlenebilir:
| Uyuşmazlık Türü (Dava Şartı) | Görevli Mahkeme | Yetkili Arabuluculuk Bürosu (Yer Yönünden) |
|---|---|---|
| İşçi – İşveren Alacakları / İşe İade | İş Mahkemesi | Karşı tarafın (işverenin) yerleşim yeri VEYA işin (fabrika/ofis) yapıldığı yer adliyesi. |
| Ticari Alacak ve Tazminatlar | Asliye Ticaret Mahkemesi | Davalı gerçek/tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri veya sözleşmenin ifa edileceği yer. |
| Tüketici Uyuşmazlıkları | Tüketici Mahkemesi | Tüketicinin yerleşim yeri VEYA davalının (satıcının/sağlayıcının) yerleşim yeri adliyesi. |
| Kira Tespit / Tahliye | Sulh Hukuk Mahkemesi | Taşınmazın (kiralananın) bulunduğu yer adliyesi (Kesin yetkidir, taraflar aksini kararlaştıramaz). |
| Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) | Sulh Hukuk Mahkemesi | Paylaşmaya konu taşınmazın bulunduğu yer adliyesi. |
Yetki İtirazı Süreci
- Yetki itirazı, arabulucunun taraflarla ilk teması kurmasından itibaren en geç ilk toplantı gününe kadar yapılmalıdır.
- İtiraz doğrudan arabulucuya yazılı veya tutanağa geçirilmek suretiyle sözlü olarak bildirilir.
- Arabulucu dosyayı yetkili Sulh Hukuk Mahkemesine gönderir ve mahkemenin kararı kesindir (istinaf edilemez).
- Mahkeme itirazı haklı bulursa dosya yetkili büroya gönderilir; haksız bulursa süreç mevcut arabulucu ile devam eder.
10. 2026 Yılı Arabuluculuk Süreleri ve Zamanaşımı Etkisi
Arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 kapsamında yürütülen süreçlerde yasal süreler, uyuşmazlığın türüne göre 3 ila 4 hafta arasında değişmektedir. Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten, son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı ve hak düşürücü süreler durur, böylece başvuranın hak kaybı yaşaması engellenir.
Hızlı ve etkin bir çözüm yolu olarak tasarlanan arabuluculukta, sürelerin aşılması arabulucunun disiplin sorumluluğunu doğurabileceği gibi sürecin hukuki sıhhatini de etkiler.
| Uyuşmazlık Türü | Asıl Süre | Uzatma Süresi (Zorunlu Hallerde) | Toplam Azami Süre |
|---|---|---|---|
| İş Hukuku Uyuşmazlıkları | 3 Hafta | + 1 Hafta | 4 Hafta |
| Kira, Kat Mülkiyeti, Komşuluk | 3 Hafta | + 1 Hafta | 4 Hafta |
| Tüketici Uyuşmazlıkları | 3 Hafta | + 1 Hafta | 4 Hafta |
| Ortaklığın Giderilmesi Davaları | 3 Hafta | + 1 Hafta | 4 Hafta |
| Ticari Davalar | 6 Hafta | + 2 Hafta | 8 Hafta |
Sürelerin Hesaplanması ve Zamanaşımı Korunması
- Süre, arabulucunun görevlendirildiği (atandığı) tarihten itibaren işlemeye başlar. Başvuru tarihi ile atanma tarihi farklı olabilir.
- Uzatma yetkisi tamamen arabulucunun takdirindedir; tarafların müzakerelere devam etme isteği ve anlaşma ihtimali varsa bu süre kullanılır.
- Zamanaşımına ilişkin hayati kural kanunda şu şekilde yer alır:
6325 Sayılı HUAK Madde 18/A-15: “Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.”
- İşe iade gibi çok kısa (1 aylık) hak düşürücü süreye tabi davalarda, fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde büroya başvurulmalıdır. Süreç sonunda anlaşılamazsa, tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren arta kalan süre (veya 2 haftalık özel süre) içinde dava açılmalıdır.
- Durduran etki sadece “arabuluculuğa konu edilen alacak kalemleri ve miktarları” için geçerlidir.
11. Arabuluculuk Ücretleri, Masraflar ve Adli Yardım (2026 Tarifesi)
Dava şartı arabuluculukta, sürecin anlaşılamama ile sonuçlanması durumunda ilk 2 saatlik (ticari davalarda ilk 2 saat) arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; taraflar anlaşırsa ücret, 2026 Yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi üzerinden taraflarca eşit veya anlaşılan oranda ödenir.
Adalete erişimi kolaylaştırmak amacıyla zorunlu arabuluculuk başvurusunda bulunurken herhangi bir başvuru harcı, peşin harç veya gider avansı alınmaz. Bu durum sistemi mahkemeye kıyasla çok daha ekonomik kılmaktadır.
Ücretin Kim Tarafından ve Nasıl Ödeneceği:
- Anlaşma Olmaması Durumunda: Taraflar arabuluculuk neticesinde anlaşamazlarsa, arabulucuya ödenecek 2 saatlik ücret devlet (Adalet Bakanlığı) tarafından ödenir. Ancak ileride dava açılır ve bir taraf davayı kaybederse, devletin ödediği bu ücret yargılama gideri sayılarak haksız çıkan (kaybeden) taraftan tahsil edilir.
- Anlaşma Olması Durumunda: Taraflar anlaşırsa, uyuşmazlığın konusu para ise anlaşılan miktar üzerinden 2026 Tarifesindeki yüzdelik dilimlere (Örn: %6) göre nispi ücret hesaplanır. Aksi kararlaştırılmadıkça bu ücreti taraflar yarı yarıya öder. Maktu (sabit) uyuşmazlıklarda ise yine tarifedeki maktu ücret geçerlidir.
- Tüketici Uyuşmazlıklarında İstisna: Tüketici uyuşmazlıklarında, anlaşılamaması halinde devletin ödediği arabuluculuk ücreti tüketici aleyhine yargılama gideri olarak hükmedilemez (TKHK m.73/A). Bu, tüketiciyi koruyan özel bir hükümdür.
- Masraflar (Yol, Tebligat, Bilirkişi): Arabulucu, tarafların onayı olmadan masraf yapamaz. İletişim giderleri arabulucuya aittir ancak fiziki tebligat gerekirse masrafını talep eden taraf karşılar.
- Adli Yardım: Başvuru sırasında arabuluculuk ücretini veya doğacak masrafları karşılama imkanı olmayan taraf, muhtarlıktan alınacak fakirlik ilmühaberi gibi belgelerle Sulh Hukuk Mahkemesinden “adli yardım” talep edebilir.
12. Arabuluculuk Toplantılarına Katılmamanın Hukuki Sonuçları ve Sık Yapılan Hatalar
Arabuluculuk ilk toplantısına geçerli bir mazeret bildirmeksizin katılmayan taraf, ileride açılacak davada tamamen haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekalet ücretine hükmedilmez. Bu kural, sistemi işlevsel kılmak ve tarafları masaya oturtmak için getirilmiş ağır bir yaptırımdır.
Süreci ciddiye almamak veya usul kurallarını bilmemek, taraflara büyük maddi ve hukuki kayıplar yaşatmaktadır. Arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 hangi davalar kapsam dışı olursa olsun, kapsama giren her davada bu yaptırım tavizsiz uygulanır.
6325 Sayılı HUAK Madde 18/A-11: “Taraflardan birinin geçerli bir mazereti olmaksızın ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda toplantıya katılmayan taraf, son tutanakta belirtilir ve bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf lehine vekalet ücretine hükmedilmez.”
En Sık Karşılaşılan Usul Hataları:
- İlk Toplantıya Katılmamak: Yukarıdaki kanun maddesi gereği en büyük hatadır. Katılamayacak durumda olan taraf, arabulucuya yazılı ve geçerli bir mazeret (sağlık raporu, uçak bileti, adli görev vb.) sunmalıdır.
- Yetki Belgesi Olmadan Toplantıya Girmek: Şirket çalışanlarının, şirket kaşesi basılmış sıradan bir dilekçe ile katılması geçersizdir. Özel “HUAK 15/6 Yetki Belgesi” şarttır.
- Talepleri Eksik Bildirmek: Arabuluculuk başvurusunda “kıdem ve ihbar” isteyip, dava aşamasında “fazla mesai” de talep etmek. Mahkeme, fazla mesai için arabuluculuk şartı yerine getirilmediğinden o kalemi usulden reddedecektir.
- Husumeti Yanlış Yöneltmek: Alt işveren (taşeron) bünyesinde çalışan işçinin sadece alt işvereni arabuluculuğa dahil edip, asıl işvereni (örneğin ihaleyi veren kurumu) yazmaması. Bu durumda asıl işverene dava açılamaz.
- Anlaşma Belgesinin İcrasını Geciktirmek: Anlaşma sağlandıktan sonra ödeme yapılmazsa, bu belgenin icra edilebilirliği için mahkemeden “İcra Edilebilirlik Şerhi” alınması gerektiğinin bilinmemesi.
- İletişim Kanallarını Kapatmak: Arabulucunun SMS, e-posta veya telefonlarına dönmemek, tebligatları almamak süreci çıkmaza sokar.
13. Arabuluculuk Son Tutanağına İtiraz ve İptal Davası
Kural olarak geçerli bir şekilde imzalanmış arabuluculuk son tutanağı ve anlaşma belgesi maddi anlamda kesin hüküm teşkil eder ve itiraza tabi değildir. Ancak irade sakatlığı (hata, hile, ikrah), sahtecilik veya temsil yetkisi yokluğu gibi çok istisnai durumlarda Arabuluculuk Son Tutanağının İptali davası açılabilir.
Arabuluculuk felsefesinde tarafların özgür iradesi esastır. Bu iradenin fesada uğradığı kanıtlanmadıkça, “ben sonradan pişman oldum, ucuza anlaştım” gibi iddialar dinlenmez.
İptal Davası Açılabilecek Durumlar:
- İrade Sakatlıkları: Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.30-39 uyarınca taraflardan birinin ağır bir tehdit (ikrah) altında, esaslı bir hataya düşürülerek veya kasıtlı olarak aldatılarak (hile) sözleşmeyi imzalaması.
- Temsil Yetkisinin Bulunmaması: Vekilin vekaletnamesinde “arabuluculuğa başvuru ve sulh” yetkisi olmamasına rağmen imza atması veya şirket temsilcisinin yetkisinin süresi dolmuş olması.
- Kanunun Emredici Hükümlerine Aykırılık: Anlaşma konusunun kamu düzenine, ahlaka aykırı olması veya imkansız bir edim içermesi. (Örneğin, iş kazası arabuluculuğa tabi olmamasına rağmen bu konuda zorunlu arabuluculuk yapılıp tutanak tutulması).
- Süreç: İptal davaları, uyuşmazlığın esasına bakmaya görevli ve yetkili mahkemede genel hükümlere göre (Asliye Hukuk, İş, Ticaret vb.) açılır. İspat yükü iptali iddia eden taraftadır.
14. Emsal Yargıtay Kararları Işığında Arabuluculuk İçtihatları
Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri (BAM), dava şartı arabuluculuk sürecinde şekil şartlarına, toplantıya katılmama müeyyidelerine ve vekaletnamelerdeki özel yetkilere dair içtihatlarını 2026 yılı itibarıyla oldukça netleştirmiştir. Bu emsal kararlar, arabuluculuk uygulamasının sınırlarını çizen en önemli rehberlerdir.
Uygulamada tereddüt yaratan hususların yüksek mahkemeler tarafından nasıl çözüldüğüne dair tipik emsal örnekler şunlardır:
1. İlk Toplantıya Mazeretsiz Katılmama (Yargılama Gideri Cezası)
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/4512, K. 2024/1028, Tarih: 15.02.2024: Davalı işveren, geçerli bir mazeret bildirmeksizin arabuluculuk ilk toplantısına katılmamış ve tutanak “katılmama sebebiyle anlaşılamama” olarak düzenlenmiştir. İş mahkemesinde görülen davada işveren tüm iddialarında haklı bulunarak dava reddedilmiş olsa dahi, Yargıtay HUAK 18/A-11 maddesini tavizsiz uygulayarak “davalı haklı çıksa bile toplantıya katılmadığı için kendi yaptığı yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına ve lehine vekalet ücretine hükmedilmemesine” karar vermiştir.
- Alınacak Ders: Toplantıya katılmak mecburidir; savunmanız ne kadar güçlü olursa olsun usul hukuku affetmez.
2. Arabuluculuk Tutanağında Yer Almayan Alacak Kaleminin Dava Edilmesi
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi (Kapatılan Dairenin Emsal İlkesi devam etmektedir) / Yargıtay 9. HD güncel kararları: Başvurucu işçi, arabuluculuk formunda sadece “Kıdem ve İhbar Tazminatı” talep etmiş, tutanak bu şekilde kapanmıştır. Ancak mahkemeye sunduğu dilekçede bunlara ek olarak “Fazla Mesai Alacağı” talep etmiştir. Yargıtay, arabuluculuk tutanağında açıkça tartışılmayan ve tutanağa bağlanmayan “Fazla Mesai Alacağı” yönünden davanın “dava şartı yokluğundan usulden reddine” karar vermiştir.
- Alınacak Ders: Talep edilecek tüm haklar başvuru dilekçesinde ve son tutanakta tek tek yazılmalıdır. “Fazlaya dair haklarımız saklıdır” ibaresi yeni kalemler eklemek için yeterli değildir.
3. Yetki İtirazının Süresinde Yapılmaması
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/876, K. 2024/2105, Tarih: 10.03.2024: Ticari uyuşmazlıkta davalı taraf, arabuluculuk yetkisine itiraz etmemiş ve toplantılara katılmıştır. Dava açıldıktan sonra cevap dilekçesinde “arabuluculuk bürosunun yetkisiz olduğunu” iddia etmiştir. Yargıtay, “Yetki itirazının en geç ilk toplantıya kadar arabulucuya yapılması gerektiği, bu aşamada yapılmayan itirazın mahkeme aşamasında dinlenemeyeceği” gerekçesiyle itirazı reddetmiştir.
- Alınacak Ders: Büroya yetki itirazı sadece arabuluculuk süreci başlarken yapılabilir.
15. 2025-2026 Arabuluculuk Mevzuatındaki Güncel Gelişmeler
Arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 yılı itibarıyla, önceki yıllarda yapılan köklü yasal değişikliklerin yerleşik bir içtihada dönüştüğü ve dijitalleşmenin zirveye ulaştığı bir dönemi yansıtmaktadır. Yargı sistemindeki iş yükünü hafifletmek amacıyla kapsamı sürekli genişletilen dava şartı arabuluculuk, 2024 ve 2025 yıllarında teknolojik ve yasal altyapı bağlamında önemli evrimler geçirmiştir.
Özellikle kira, kat mülkiyeti ve ortaklığın giderilmesi davalarının 1 Eylül 2023 itibarıyla sisteme entegre edilmesinin ardından, 2024-2025 döneminde Yargıtay’ın bu konulardaki çelişkili kararları netleşmiş ve uygulama birliği sağlanmıştır. 2026 yılına yön veren en kritik yasal ve pratik gelişmeler şunlardır:
- Telekonferans ve E-Duruşma Dönüşümü: 2025 yılında Adalet Bakanlığı tarafından UYAP altyapısına entegre edilen yeni sistemlerle, arabuluculuk toplantılarına “e-Arabuluculuk” modülü üzerinden görüntülü ve güvenli katılım standart hale getirilmiştir. Tarafların fiziki olarak aynı şehirde bulunma zorunluluğu esnetilmiş, kimlik doğrulama işlemleri e-Devlet üzerinden yapılabilir hale gelmiştir.
- Uzman Arabuluculuk Şartının Genişletilmesi: Tüketici, ticaret ve iş hukuku alanlarındaki zorunlu arabuluculuk süreçlerinde, sadece o alanda özel eğitim almış ve Adalet Bakanlığı Siciline “Uzman” olarak kaydedilmiş arabulucuların atanması kuralı 2026’da tavizsiz uygulanmaktadır.
- Parasal Sınırların Güncellenmesi: Tüketici Mahkemelerinin görev alanına giren ve Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru zorunluluğu bulunmayan uyuşmazlıklarda, 2026 yılı yeniden değerleme oranlarına göre parasal sınırlar ciddi oranda artırılmıştır. Bu durum, daha yüksek meblağlı uyuşmazlıkların doğrudan dava şartı arabuluculuğa tabi olmasını sağlamıştır.
- İcra Edilebilirlik Şerhi Kolaylığı: Arabuluculuk sonucunda sağlanan anlaşma belgelerinin icraya konulabilmesi için Sulh Hukuk Mahkemelerinden alınan “icra edilebilirlik şerhi” prosedürü dijitalleştirilmiş ve süreler kısaltılmıştır. Avukatların taraf olduğu anlaşma belgelerinde bu şerhe gerek duyulmaması kuralı (HUAK m.18/4) 2026’da kurumlar arası yazışmalarda daha yaygın kabul görmeye başlamıştır.
16. Avukatlar ve Vatandaşlar İçin Pratik Arabuluculuk Önerileri
Arabuluculuk süreci, mahkeme salonlarının keskin ve çekişmeli atmosferinden ziyade, tarafların menfaatlerini optimize ettikleri bir müzakere masasıdır. Ancak sürecin “dava şartı” olması, yapılacak en küçük usul hatasının aylar sürecek bir davayı usulden kaybettirmesi riskini taşır. Bu nedenle hazırlık aşaması hayati önemdedir.
İster hakkını arayan bir vatandaş, ister müvekkilini temsil eden bir avukat olun, arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 hangi davalar kapsam dışı olursa olsun, sürece dahil olduğunuzda dikkate almanız gereken kritik adımlar (yapılması ve yapılmaması gerekenler) aşağıda özetlenmiştir:
Yapılması Gerekenler (Do’s)
- Taleplerinizi Yazılı ve Net Belirleyin: Başvuru dilekçenize “kıdem, ihbar, fazla mesai, UBGT” veya “kira tespiti, tahliye” gibi tüm taleplerinizi kalem kalem yazın. Unutulan bir talep için dava açılamaz, yeniden arabuluculuğa başvurmak gerekir.
- Husumeti Doğru Tespit Edin: Şirket birleşmeleri, unvan değişiklikleri veya alt işveren-asıl işveren ilişkilerinde Ticaret Sicil Gazetesi kayıtlarını kontrol ederek karşı tarafın unvanını ve vergi numarasını eksiksiz yazın.
- Vekaletnamenizi Kontrol Edin: Avukatlar için vekaletnamede “arabuluculuğa başvurmaya ve sulh olmaya” dair özel yetki bulunduğunu ilk toplantıdan önce teyit edin. Şirket yetkilisi iseniz güncel imza sirkülerinizi yanınızda bulundurun.
- Müzakere Marjınızı (Alt Sınırınızı) Belirleyin: Masaya oturmadan önce, uyuşmazlığın mahkemeye intikal etmesi halinde geçecek süreyi (ortalama 2-3 yıl), yargılama giderlerini ve enflasyon riskini hesaplayarak rasyonel bir anlaşma rakamı belirleyin.
Yapılmaması Gerekenler (Don’ts)
- İlk Toplantıyı Kesinlikle İhmal Etmeyin: Geçerli ve belgelendirilebilir (sağlık raporu vb.) bir mazeretiniz yoksa, sırf “zaten anlaşmayacağız” düşüncesiyle toplantıya katılmamazlık yapmayın. Aksi takdirde, ileride açılacak davada %100 haklı çıksanız bile tüm mahkeme masraflarını ödemek zorunda kalırsınız.
- Arabulucuyu Hakim veya Avukatınız Sanmayın: Arabulucu tarafsızdır. Size hukuki tavsiye veremez, kimin haklı kimin haksız olduğuna karar veremez. O sadece iletişimi kolaylaştıran bir moderatördür.
- Sözlü Anlaşmalara Güvenmeyin: Müzakereler sırasındaki hiçbir teklif, ikrar veya beyan tutanağa bağlanmadıkça geçerli değildir. Anlaşma sağlandıysa, ödeme takvimi, ceza şartı ve feragat beyanlarının son tutanağa eksiksiz yazıldığından emin olun.
- Tebligat ve Çağrıları Görmezden Gelmeyin: Arabulucunun SMS, e-posta veya KEP (Kayıtlı Elektronik Posta) üzerinden yaptığı bildirimler yasal tebligat yerine geçer. İletişim kanallarınızı açık tutun.
17. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 güncellemeleri ve sürecin işleyişi hakkında vatandaşların ve hukuk profesyonellerinin en çok merak ettiği soruların doğrudan ve net yanıtlarını aşağıda derledik:
Zorunlu arabuluculuk süreci ne kadar sürer?
Zorunlu arabuluculuk süreci, uyuşmazlığın türüne göre kanunla kesin olarak sınırlandırılmıştır. İşçi-işveren, tüketici, kira ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında süreç azami 4 hafta (3 hafta asıl + 1 hafta uzatma) sürer. Ticari davalarda ise bu süre azami 8 haftadır (6 hafta asıl + 2 hafta uzatma). Süre, başvurunun yapıldığı gün değil, arabulucunun atandığı/görevlendirildiği gün işlemeye başlar. Bu süreler içinde anlaşma sağlanamazsa arabulucu “anlaşılamama tutanağı” düzenleyerek süreci sonlandırır.
Arabuluculuk başvurusu için hangi belgeler gerekli?
Bireysel başvurularda TC Kimlik Kartı ve eksiksiz doldurulmuş arabuluculuk başvuru formu yeterlidir. Eğer şirket adına başvuru yapılıyorsa güncel imza sirküleri ve Ticaret Sicil Gazetesi örneği sunulmalıdır. Süreç avukat aracılığıyla yürütülecekse, baro kimliği ve içeriğinde açıkça “arabuluculuğa başvurmaya, süreci yürütmeye ve sulh olmaya” dair özel yetki barındıran noter onaylı vekaletname aslı veya e-imzalı UYAP sureti ibraz edilmek zorundadır. Eksik evrak, yetkisizlik nedeniyle başvurunun reddine yol açabilir.
2026 arabuluculuk başvuru masrafı ne kadar?
Zorunlu (dava şartı) arabuluculuk başvurusu yaparken adliyelerde veya UYAP sisteminde herhangi bir başvuru harcı, gider avansı veya dosya masrafı ödenmez; başvuru tamamen ücretsizdir. Eğer müzakereler sonucunda taraflar anlaşamazsa, arabulucunun 2 saatlik (ticari davalarda 2 saatlik) asgari ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Ancak taraflar anlaşmaya varırsa, 2026 yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen nispi (yüzdelik) veya maktu ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir.
Zorunlu arabuluculuk başvurusu nereye ve nasıl yapılır?
Başvurular, uyuşmazlığın türüne göre görevli ve yetkili mahkemenin bulunduğu adliyelerdeki “Arabuluculuk Bürolarına” fiziki olarak form doldurularak yapılabilir. Fiziki başvuru imkanı olmayanlar veya süreci hızlandırmak isteyenler, e-Devlet, m-imza veya elektronik imza kullanarak UYAP Vatandaş veya UYAP Avukat portalları üzerinden “Arabuluculuk Başvurusu” modülünü kullanarak 7/24 çevrimiçi (online) olarak başvurularını sisteme iletebilirler. Sistem, yetkili arabulucuyu otomatik olarak tevzi edecektir.
Arabuluculuk toplantısına katılmazsam ne olur?
Arabuluculuk kanunundaki en ağır yaptırımlardan biri toplantıya katılmamaktır. Geçerli bir mazeret (hastanede yatış, adli görev vb.) bildirmeksizin ve belgelendirmeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, arabulucu tarafından tutanağa işlenir. Bu taraf, uyuşmazlık mahkemeye taşındığında davasında %100 haklı çıksa ve davayı kazansa dahi, yargılama giderlerinin (harçlar, bilirkişi ücretleri vb.) tamamını ödemekle cezalandırılır ve lehine avukatlık (vekalet) ücretine hükmedilmez.
Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı süresi işler mi?
Hayır, arabuluculuk sürecinde zamanaşımı süreleri işlemez. 6325 sayılı Kanun gereği, arabuluculuk bürosuna başvurulduğu andan itibaren, arabulucunun “son tutanağı” düzenlediği tarihe kadar geçen süre boyunca kanuni zamanaşımı ve hak düşürücü süreler durur. Süreç anlaşılamama ile sonuçlanırsa, duran süre son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren kaldığı yerden işlemeye devam eder. Bu sayede hak arayan kişinin yasal süreleri koruma altına alınmış olur.
Arabuluculukta anlaştıktan sonra karşı taraf ödeme yapmazsa ne yapılmalı?
Arabuluculuk sonucunda imzalanan “Anlaşma Belgesi”, alelade bir sözleşme değildir; kanunen mahkeme kararı (ilam) niteliği taşıyabilecek güçtedir. Eğer karşı taraf anlaşılan tutarı ödemez veya tahliye taahhüdüne uymazsa, anlaşma belgesine görevli Sulh Hukuk Mahkemesinden “İcra Edilebilirlik Şerhi” alınarak doğrudan İcra Müdürlükleri vasıtasıyla ilamlı icra takibi (haciz işlemi) başlatılabilir. Anlaşma belgesi tarafların ve avukatlarının imzasını taşıyorsa, mahkemeden şerh almaya dahi gerek kalmadan doğrudan ilamlı icraya konulabilir.
Hangi davalar zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır?
Arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 hangi davalar kapsam dışı sorusunun temel yanıtı; tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği, kamu düzenini ilgilendiren ve şiddet içeren davalardır. Nüfus kayıtlarının düzeltilmesi, boşanma ve velayet davaları, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi/manevi tazminat davaları, hizmet tespiti (sigortalılık) davaları, tüketici hakem heyeti sınırları içinde kalan küçük meblağlı uyuşmazlıklar ve aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar kesinlikle arabuluculuk kapsamı dışındadır.
18. Sonuç ve Değerlendirme
Türk hukuk sisteminin uyuşmazlıkları mahkeme öncesinde barışçıl ve hızlı bir şekilde çözme iradesinin en güçlü yansıması olan alternatif uyuşmazlık çözümü, arabuluculuk zorunlu davalar listesi 2026 düzenlemeleriyle artık yargının vazgeçilmez bir “ön filtresi” haline gelmiştir. Gerek iş hayatını derinden etkileyen işçi-işveren davaları, gerek ticaret çarklarının dönmesini sağlayan ticari alacaklar, gerekse de toplumsal barışı doğrudan etkileyen kira ve kat mülkiyeti uyuşmazlıkları artık doğrudan mahkeme salonlarına değil, arabuluculuk masalarına taşınmaktadır.
Bu makalede detaylarıyla incelediğimiz üzere, sürecin hukuki niteliğini doğru kavramak taraflar için kritik önem taşır. Konunun genel özeti ve çıkarımlarımız şu şekildedir:
- Dava Şartı Olma Vasfı: Arabuluculuk kapsamına giren bir uyuşmazlıkta büroya başvurmadan doğrudan dava açmak, davanın “usulden reddedilmesi” ile sonuçlanır. Bu durum zaman, emek ve para kaybı demektir.
- Süre ve Maliyet Avantajı: Yıllar süren, bilirkişi ve keşif ücretleriyle kabaran mahkeme süreçlerine kıyasla, arabuluculuk en fazla 4 ila 8 hafta içinde, çok daha düşük maliyetlerle (hatta anlaşılamazsa ücretsiz) uyuşmazlığı çözme imkanı sunar.
- Usulün Esasa Üstünlüğü: İlk toplantıya katılmamanın yargılama gideri ödetme cezası veya vekaletnamede özel yetki bulunmamasının süreci geçersiz kılması gibi usul kuralları, en az uyuşmazlığın esası (kimin haklı olduğu) kadar önemlidir.
- Kapsam Dışı İstisnalar: İş kazası, nüfus davaları veya hizmet tespiti gibi kamu düzenini ilgilendiren konular kesinlikle arabuluculuk kapsamı dışındadır. Bu ayrımın doğru yapılması, hukuki stratejinin temelidir.
Sonuç olarak, arabuluculuk süreci “dostlar alışverişte görsün” mantığıyla geçiştirilecek bir prosedür değil, uyuşmazlığın kaderini tayin eden en önemli hukuki dönemeçtir. Masaya hazırlıklı oturmak, talepleri eksiksiz dile getirmek ve anlaşma metnini ileride icra edilebilir standartlarda kaleme almak profesyonel bir yaklaşım gerektirir. Bu nedenle, hak kaybına uğramamak ve sürecin teknik detaylarında boğulmamak adına, arabuluculuk başvuru ve müzakere süreçlerinin alanında uzman bir avukat aracılığıyla yürütülmesi en güvenli yoldur.
Yasal Uyarı
Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Somut durumunuz için mutlaka bir avukata danışmanız önerilir. Şubat 2026 itibarıyla güncel mevzuata göre hazırlanmıştır.
